دارو درمانی برای افراد مبتلا به اعتیاد

از معضلات بزرگ جامعه می توان به اعتیاد اشاره نمود که پیر و جوان را درگیر کرده است و در انواع مختلف وجود دارد.

اعتیاد داشتن علاوه بر درگیری خود شخص، اعضای خانواده را هم با مشکل مواجه می کند و از لحاظ جسمی و روانی آنها را هم درگیر می نماید.

این روز ها روش های درمانی مختلفی جهت ترک اعتیاد وجود دارد که با توجه به نوع اعتیاد و میزان مصرف شخص می توان آنها را به کار گرفت.

انجام ترک اعتیاد باید زیر نظر پزشک متخصص صورت بگیرد تا از عوارض احتمالی ناشی از آن پیشگیری شود و درمان با موفقیت پیش برود.

دارو درمانی یکی از روش های به کار رفته جهت ترک اعتیاد است که معمولا در کنار دیگر راهکار های درمانی مورد استفاده قرار می گیرد.

استفاده از دارو به سم زدایی بدن بسیار کمک می کند اما نباید خودسرانه مورد استفاده قرار گیرد‌.

پزشک متخصص باید با توجه به وضعیت بیمار دوز دارو و نوع آن را مشخص می کند و برای بیمار خود مورد استفاده قرار می دهد‌ به صورتی که مصرف آن دارو و قرص، باعث اعتیاد شخص به داروی تجویزی نگردد.

داروهای ترک اعتیاد

تجویز دارو های ترک اعتیاد توسط پزشک متخصص با توجه به جنسیت، سن، ماده مصرفی، مدت زمان مصرف و سوابق بیماری شخص بیمار صورت می گیرد.

پزشکان از جمله دکتر سیدفخرالدین آرمن برای اینکه از اعتیاد دارو توسط شخص جلوگیری کنند تمام جوانب را در نظر گرفته و متناسب با وضعیت بیمار، دارو و دوز مصرفی تجویز می گردد.

از دارو های تجویزی جهت ترک اعتیاد می توان به موارد زیر اشاره نمود:

داروی متادون

متادون دارویی است که جهت ترک اعتیاد مورد استفاده قرار می گیرد و توسط پزشکان تجویز می گردد.

این دارو جزو دارو های صنعتی بوده و شبه افیونی است و جایگزینی برای مواد مخدر است و از بروز علائم ناشی از ترک مواد جلوگیری می نماید.

استفاده از متادون موجب درمان درد های ناشی از ترک اعتیاد شده و قسمتی از روند درمان بیمار است.

این دارو به تنهایی باعث ترک سیگار و مواد دیگر در شخص بیمار نمی‌شود و نباید به صورت خودسرانه مورد استفاده قرار بگیرد زیرا باعث اعتیاد در شخص مصرف کننده میشود.

استفاده از متادون برای همه بیماران مناسب نیست.

آن دسته افرادی که به بیماری های انسداد روده مبتلا بوده یا آسم و مشکلات تنفسی دارند نمی توانند از متادون استفاده کنند.

استفاده از این دارو برای برخی افراد ممکن است همراه با یکسری عوارض جانبی باشد از جمله:

• کم ‌شدن میزان تنفس و ایجاد تنگی نفس
• بروز سردرد و سرگیجه
• وجود درد در قفسه سینه
• داشتن درد های شکمی
• ایجاد تپش قلب
• بروز اختلالاتی در فشار خون

مصرف این دارو با برخی دارو ها تداخل دارد از این رو باید پزشک خود را در جریان تمام داروهای مصرفی خود قرار دهید تا پزشک با توجه به داروهای شما استفاده از متادون را برایتان تجویز نماید.

داروی بوپرونورفین

داروی بوپرنورفین را برای ترک کردن مواد مخدر سنگینی چون هروئین و کوکائین به کار می ‌گیرند و نوعی مسکن قوی است که درد های بسیار شدید را تسکین می ‌دهد.

این دارو با برخی دارو های دیگر تداخل داشته و نباید به صورت همزمان با آنها مورد استفاده قرار بگیرد، مخصوصا استفاده از آن با دارو های بیهوشی چون ریفامپین و فنیتوئین تداخل داشته و باید پیش از مصرف پزشک را در جریان دارو های مصرفی قرار داد.

استفاده از این دارو در کنار خاصیت درمانی و تسکین دهندگی که دارد ممکن است باعث بروز برخی عوارض در شخص شود.

از عوارض این دارو می ‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ایجاد حالت تهوع و استفراغ
• بروز سردرد و کمردرد
• آبریزش بینی
• ایجاد خستگی زیاد از حد و اختلال در خواب
• ایجاد مشکلات تنفسی
• داشتن حس گرما و تعریق زیاد از حد
• بروز مشکلات افسردگی و اضطراب

داروی نالوکسان

داروی نالوکسان جزو دارو های ترک اعتیاد بوده که مستقیماً با اتصال بر گیرنده‌ های عصبی مغز باعث پاکسازی سیستم عصبی از مواد مخدر می گردد.

با استفاده از این دارو روند ترک اعتیاد خیلی سریع پیش می‌ رود و اجازه ورود دیگر مواد مخدر بدن را نمی ‌دهد به صورتی که با مصرف دوباره مواد مخدر فرد دچار حالت تهوع و استفراغ شدید می‌شود.

استفاده از این دارو نیز در کنار مزایای ترک اعتیادی که به همراه دارد، باعث بروز یک سری عارضه نیز میشود که از عوارض احتمالی آن می ‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ایجاد اختلالاتی در حافظه و تمرکز شخص
• ایجاد حالت تهوع و استفراغ
• بی اشتها شدن
• بروز تغییراتی در فشار خون شخص

داروی نالتروکسان

داروی نالتروکسان جزو دسته آنتاگونیست ‌های مورفینی بوده و موجب کاهش تمایل به مصرف مواد از طریق مهار کردن گیرنده‌ های اوپیوئیدی می گردد.

این دارو حس خوب مصرف مواد را از بین برده و در ترک مواد مخدر و الکل از دارو های مفید است.

مصرف این دارو نیز ممکن است علاوه بر درمان اعتیاد باعث بروز یک سری عوارض در شخص مصرف کننده شود که این عوارض عبارتند از:

• بی‌قرار شدن
• داشتن اضطراب
• وجود حالت تهوع و استفراغ
• خشک شدن دهان
• داشتن درد در مفصل ها و عضلات بدن
• داشتن حساسیت در ناحیه تزریق دارو
• خستگی غیر طبیعی و زیاد از حد

داروی دی‌ سولفیرام (Disulfiram)

دی‌ سولفیرام یک داروی بازدارنده در درمان اعتیاد به الکل است که با ایجاد واکنش‌ های شدید بدنی هنگام مصرف همزمان با الکل، فرد را از نوشیدن باز می‌ دارد.

این دارو با مهار آنزیمی به نام آلدئید دهیدروژناز عمل می‌ کند و در صورت مصرف الکل، باعث انباشته شدن استالدهید در بدن می‌ شود.

این تجمع منجر به علائم ناخوشایندی می‌ شود که می‌ تواند انگیزه فرد برای پرهیز از مصرف الکل را تقویت کند.

دی‌ سولفیرام معمولاً برای کسانی استفاده می‌ شود که مصمم به ترک هستند و باید تحت نظر پزشک مصرف شود.

عوارض مصرف این دارو شامل:

• تهوع و استفراغ
• سردرد شدید
• تپش قلب
• بثورات پوستی (راش)

داروی آکامپروسات (Acamprosate)

آکامپروسات یک داروی تثبیت‌ کننده برای کسانی است که مصرف الکل را ترک کرده‌ اند و می‌ خواهند از بازگشت به مصرف جلوگیری کنند.

این دارو روی تعادل شیمیایی مغز کار می‌ کند و به بازسازی سیستم عصبی کمک می‌ کند که در اثر مصرف طولانی‌ مدت الکل دچار اختلال شده است.

برخلاف داروهایی که باعث تنبیه بدنی در صورت مصرف الکل می‌شوند، آکامپروسات بیشتر به کاهش اضطراب، ولع، و ناآرامی‌ های روانی پس از ترک کمک می‌ کند.

این دارو معمولاً باید به‌ صورت منظم و برای مدت طولانی مصرف شود تا بهترین اثر را داشته باشد.

از جمله عوارضی که ممکن است هنگام مصرف این دارو تجربه شوند، می‌ توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اسهال یا مشکلات گوارشی
• درد مفاصل یا عضلات
• خارش یا بثورات پوستی
• بی‌ خوابی یا مشکلات خواب

داروی ورنی‌ کلین (Varenicline)

ورنی‌ کلین دارویی تخصصی برای ترک سیگار است که با تقلید جزئی از عملکرد نیکوتین روی گیرنده‌ های مغزی، میل به مصرف سیگار را کاهش می‌ دهد.

این دارو با فعال کردن ملایم این گیرنده‌ ها، علائم ترک را تسکین می‌ دهد و هم‌ زمان، با جلوگیری از تأثیر نیکوتین واقعی در صورت مصرف مجدد، لذت ناشی از کشیدن سیگار را کاهش می‌ دهد.

در واقع ورنی‌ کلین یک روش دوطرفه برای ترک است، هم باعث کاهش ولع می‌ شود و هم مصرف دوباره را بی‌ فایده می‌ کند.

معمولاً در قالب قرص و برای چند هفته تجویز می‌ شود.

در طول دوره مصرف، برخی از عوارض شایع ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• حالت تهوع به‌ ویژه در هفته‌ های اول
• رویا های غیر عادی یا کابوس‌ های شبانه
• تحریک‌ پذیری یا تغییرات خلقی
• یبوست یا مشکلات گوارشی

داروی بوپروپیون (Bupropion)

بوپروپیون یک داروی ضدافسردگی است که برای درمان افسردگی، اضطراب و همچنین ترک سیگار تجویز می‌ شود.

این دارو با افزایش سطح دو نوروترانسمیتر مهم در مغز یعنی دوپامین و نور اپی‌ نفرین، به کاهش علائم افسردگی و اضطراب کمک می‌ کند.

بوپروپیون در ترک سیگار نیز موثر است چرا که میل به نیکوتین را کاهش داده و از بازگشت به مصرف سیگار جلوگیری می‌ کند.

از آنجایی که این دارو اثرات مشابه با نیکوتین ندارد، به طور معمول عوارض کمتری نسبت به داروهای ترک سیگار دیگر دارد.

عوارض ممکن از مصرف بوپروپیون شامل موارد زیر است:

• بی‌ خوابی یا مشکل در خواب

• خشکی دهان و گلودرد

• سردردهای شدید یا میگرنی

• تحریک‌ پذیری و تغییرات خلقی

داروی مودافینیل (Modafinil)

مودافینیل یک داروی تحریک‌ کننده است که برای درمان اختلالات خواب مانند نارکولپسی، آپنه خواب و اختلالات خواب شیفتی تجویز می‌ شود.

این دارو به افراد کمک می‌کند تا بیدار و هشیار بمانند و سطح انرژی‌ شان افزایش یابد.

مودافینیل با افزایش فعالیت در بخش‌ هایی از مغز که مسئول هوشیاری و تمرکز هستند، عمل می‌ کند.

علاوه بر درمان اختلالات خواب، این دارو گاهی برای درمان کم‌ توجهی و حواس‌ پرتی نیز در برخی شرایط تجویز می‌ شود.

اگرچه مودافینیل نسبت به دیگر داروهای مشابه اثرات کمتری بر اضطراب و تحرک دارد، ولی همچنان باید تحت نظر پزشک مصرف شود.

عوارض احتمالی مصرف مودافینیل می‌ تواند شامل موارد زیر باشد:

• سردرد یا سرگیجه
• تهوع و مشکلات گوارشی
• اضطراب یا بی‌ قراری
• خشکی دهان یا طعم بد دهان

شربت تریاک

شربت تریاک یکی از ترکیبات دارویی است که معمولاً برای درمان اعتیاد به مواد مخدر استفاده می‌ شود.

این شربت که حاوی مواد افیونی مانند مورفین و کدئین است، به عنوان یک روش درمانی برای کاهش علائم ترک و کاهش میل به مصرف مواد مخدر تجویز می‌ شود.

مصرف این شربت تحت نظر پزشک و در دوزهای دقیق انجام می‌ شود تا خطر اعتیاد به خود شربت تریاک را کاهش دهد.

شربت تریاک معمولاً برای فردانی که با درمان‌ های دیگر ترک مواد جواب نمی‌ دهند، به‌ عنوان یک گزینه جایگزین استفاده می‌ شود.

عوارض مصرف شربت تریاک می‌ تواند شامل موارد زیر باشد:

• خواب‌ آلودگی و سرگیجه
• تهوع و استفراغ
• یبوست و مشکلات گوارشی
• افسردگی و تغییرات خلقی

مقایسه مصرف انواع دارو برای اعتیاد

نام دارو	نوع دارو	کاربرد اصلی	مکانیزم اثر	عوارض شایع
متادون	داروی جایگزین مخدر (افیونی)	درمان اعتیاد به مواد افیونی	کاهش علائم ترک با فعال‌ سازی گیرنده‌ های افیونی در مغز	خواب‌ آلودگی، یبوست، تهوع، تنگی نفس
بوپرنورفین	داروی جایگزین مخدر (افیونی)	درمان اعتیاد به مواد افیونی	مسدود کردن گیرنده‌ های افیونی و جلوگیری از اثرات شدید مواد مخدر	سردرد، تهوع، یبوست، اضطراب
نالوکسان	آنتاگونیست افیونی	درمان اوردوز مواد افیونی	مسدود کردن گیرنده‌ های افیونی و معکوس کردن اثرات مواد مخدر	درد عضلات، تهوع، بی‌ حسی، تعریق
نالتروکسان	آنتاگونیست افیونی	پیشگیری از بازگشت به اعتیاد	مسدود کردن اثرات مواد مخدر و کاهش میل به مصرف	سردرد، اضطراب، تهوع، تغییرات خلقی
دی‌ سولفیرام	داروی بازدارنده	درمان اعتیاد به الکل	ایجاد واکنش‌ های بدنی شدید در صورت مصرف الکل	تهوع، استفراغ، تپش قلب، سردرد
آکامپروسات	داروی تثبیت‌ کننده شیمی مغز	پیشگیری از بازگشت به مصرف الکل	تعادل شیمیایی مغز را پس از ترک الکل بازیابی می‌ کند	اسهال، درد عضلات، خواب‌ آلودگی، بثورات پوستی
ورنی‌ کلین	داروی ترک سیگار	ترک سیگار	شبیه‌ سازی اثرات نیکوتین در مغز و کاهش میل به سیگار	تهوع، رویاهای غیر عادی، خشکی دهان، تغییرات خلقی
بوپروپیون	ضدافسردگی و محرک	درمان افسردگی و ترک سیگار	افزایش دوپامین و نور اپی‌ نفرین در مغز	بی‌ خوابی، خشکی دهان، سردرد، تحریک‌ پذیری
مودافینیل	داروی محرک	درمان اختلالات خواب	افزایش هوشیاری و کاهش خواب‌ آلودگی از طریق سیستم دوپامین	سردرد، تهوع، اضطراب، خشکی دهان
شربت تریاک	داروی افیونی	درمان اعتیاد به مواد افیونی	جایگزینی تدریجی مواد مخدر و کاهش علائم ترک	خواب‌ آلودگی، یبوست، تهوع، افسردگی

 

مصرف خودسرانه دارو های ترک اعتیاد به عواقبی دارد؟

استفاده خودسرانه از دارو های ترک اعتیاد باعث بروز برخی عوارض در شخص مصرف کننده می‌شود که این عوارض عبارتند:

• موجب از دست دادن اشتها در شخص می‌شود.
• اختلال در خواب را به همراه دارد.
• باعث حالت تهوع و استفراغ می‌ گردد.
• مشکلاتی را در سیستم تنفسی ایجاد می‌ کند.
• با کاهش وزن همراه است.
• باعث افزایش میل به مصرف می‌شود.
• باعث عودت شخص به مصرف مواد مخدر می‌ گردد.
• ورم‌ هایی را در قسمت پوست مخصوصاً پوست گردن و سر ایجاد می ‌کند.

نکات مهم در استفاده از دارو های ترک اعتیاد

استفاده از دارو های ترک اعتیاد زمانی موثر است که نکات زیر را مورد توجه قرار دهید:

• از مهمترین نکات مربوط به مصرف دارو های ترک اعتیاد می‌توان به انجام مشاوره ترک اعتیاد مرتب توسط پزشک متخصص اشاره نمود.
  پزشک متخصص باید دارو را برای شما تجویز نماید و روند درمان شما را پیگیری کند به صورتی که چنانچه تغییری در وضعیت شما ایجاد شد آن را مورد توجه قرار دهد تا از بروز هرگونه عوارض احتمالی ناشی از مصرف دارو پیشگیری نماید.
• در کنار مصرف دارو باید روند روان درمانی را نیز به خوبی پیش برد.
  انجام درمان ‌های روانشناختی و مشاوره در کنار مصرف دارو بسیار اهمیت دارد‌ و باید مورد توجه قرار گیرد.
  حضور در جلسات مشاوره و روان درمانی باعث می‌شود که فردا وابستگی به مواد مخدر دور شده و دیگر به مصرف آن روی نیاورد.
  استفاده از درمان روانشناختی باعث ایجاد حمایت ‌های روانی و عاطفی شده و احتمال موفقیت درمان را افزایش می ‌دهد.
  در جلسات روان درمانی مشکلات روانی زمینه ای شناسایی شده و توانایی فرد را در مدیریت آنها افزایش می‌ دهد و از عود دوباره اعتیاد پیشگیری می نماید.
• مصرف خودسرانه دارو باید خودداری کرد زیرا مصرف خودسرانه آن باعث بروز عوارض می‌شود و تهدیدی برای سلامتی محسوب می گردد.
  برخی دارو ها هستند که با دارو های دیگر تداخل داشته و استفاده همزمان آنها برای سلامتی بسیار خطرناک است از این رو باید حتماً دارو زیر نظر پزشک و طبق تجویز وی مورد استفاده قرار گیرد.