درمان اختلال افسردگی

اختلال افسردگی یک بیماری است که شامل خلق و خو و افکار فرد می شود.

این بیماری انگیزه را از بین می برد و در عملکرد عادی زندگی روزمره اختلال ایجاد می کند.

این بیماری معمولاً فرد افسرده را آزار می دهد و افرادی که به او اهمیت می دهند نیز مبتلا می شود.

طبق نظر متخصصان همانند دکتر سید فخرالدین آرمن اختلالات افسردگی با احساس گذرا غم و اندوه یکسان نیست طبق تعریف، علائم باید حداقل به مدت دو هفته وجود داشته باشند تا افسرده تلقی شوند.

افسردگی نه نشانه ضعف فردی است و نه حالتی که بتوان آن را به میل خود از بین برد.

افسردگی به صورت اپیزودیک رخ می دهد هر قسمت هفته ها یا ماه ها طول می کشد.

با این حال، علائم به مرور زمان خود به خود باز می گردند.

برخی از اشکال درمان برای کاهش احتمال اپیزودهای مکرر مهم هستند.

انواع اختلال افسردگی

افسردگی دارای انواع گوناگون بوده و علائم ناشی از آن جزئی و یا بسیار شدید است.

انواع افسردگی عبارتند از:

• افسردگی به صورت شدید
• افسردگی به صورت مداوم
• افسردگی به صورت اختلال دو قطبی
• افسردگی در پریود
• افسردگی بعد از زایمان
• افسردگی ناشی از سندروم پیش از قاعدگی
• افسردگی موقعیتی
• افسردگی فصلی
• افسردگی غیر عادی

علائم ناشی از اختلال افسردگی

افسردگی تنها با احساس غم و ناراحتی شناخته نمی شود و می تواند بر خواب، انرژی، تمرکز و حتی سلامت جسمی فرد نیز تاثیر بگذارد.

بسیاری از افراد در ابتدا علائم جسمی را تجربه می کنند و به همین دلیل تشخیص بیماری به تاخیر می افتد.

آشنایی با نشانه های افسردگی به تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب کمک می کند.

• اختلال در خواب: فرد ممکن است دچار بی خوابی، بیدار شدن های مکرر، خواب سطحی یا برعکس خواب بیش از حد شود که در هر دو حالت کیفیت استراحت کاهش پیدا می کند.
• درد در قفسه سینه: برخی مبتلایان احساس درد یا سنگینی در قفسه سینه را تجربه می کنند. اگر پس از بررسی های پزشکی علت جسمی مشخص نشود، این علامت می تواند با افسردگی یا اضطراب مرتبط باشد.
• خستگی و کاهش انرژی: احساس خستگی مداوم حتی پس از خواب و استراحت کافی از علائم شایع افسردگی است و انجام فعالیت های روزمره را دشوار می کند.
• کاهش تمرکز و حافظه: بسیاری از افراد در تصمیم گیری، یادآوری مطالب یا حفظ تمرکز هنگام کار و مطالعه با مشکل مواجه می شوند.
• بی علاقگی به فعالیت های روزانه: از دست دادن لذت و انگیزه نسبت به کار، تفریح، روابط اجتماعی یا فعالیت هایی که قبلا برای فرد خوشایند بوده اند، از مهم ترین نشانه های افسردگی محسوب می شود.
• تغییر اشتها و وزن: افسردگی می تواند باعث کاهش یا افزایش اشتها شود و در نتیجه تغییرات قابل توجهی در وزن فرد ایجاد کند.

ناراحتی جسمی

وجود درد در عضلات و مفاصل فرد که در صورت طولانی بودن احتمال وجود افسردگی وجود دارد زیرا ابتلا به افسردگی موجب می‌شود فرد در معرض ابتلا به درد مزمن در عضلات گردد.

وجود ناراحتی های گوارشی به خاطر ارتباط بین مغز و روده رخ می دهد و به همین دلیل است که فرد با حالت تهوع و استفراغ در زمان افسردگی مواجه می‌شود.

داشتن سردرد که افراد مبتلا به افسردگی بیشتر از بقیه به آن مبتلا می‌شوند‌.

تغییر در اشتهای‌ فرد و تغییر در وزن که ناشی از اثرات افسردگی روی اشتهای فرد است.

اضطراب

داشتن اضطراب و آشفته شدن که در مردان با پرخاشگری نیز همراه است.

ایجاد اختلال در روابط جنسی و زناشویی که موجب کاهش میل جنسی می‌شود.

دلایل ابتلا به اختلال افسردگی

تنها یک دلیل خاص برای افسردگی وجود ندارد، شواهد نشان می دهد که افسردگی ناشی از ترکیبی از عوامل ژنتیکی، بیولوژیکی، محیطی و روانی است.

تحقیقات با استفاده از تصویربرداری از مغز مانند MRI و سایر فناوری‌ها نشان می‌دهد که مغز افراد افسرده با افراد عادی متفاوت است.

به نظر می رسد که بخشی از مغز که مسئول تنظیم خلق و خو، تفکر، خواب، اشتها و رفتار است، عملکرد غیر طبیعی دارد اما این تغییرات دلیل افسردگی را توضیح نمی دهد.

علل زیادی برای بروز اختلالات افسردگی وجود دارد.

عوامل ژنتیکی

عوامل ژنتیکی ممکن است نقش پیچیده‌ای در ایجاد سطحی از حساسیت به برخی رویدادها مانند واکنش‌پذیری سیستم عصبی به اضطراب و سایر چالش‌ها داشته باشند.

دانشمندان می دانند که تنها یک ژن در این فرآیند دخیل نیست، احتمالاً بسیاری از ژن ها به همراه عوامل محیطی و عوامل دیگر نقش کوچکی در ایجاد آسیب پذیری دارند.

با این حال، افسردگی در افرادی که سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری را ندارند نیز ممکن است رخ دهد.

تجربیات سخت و یا منفی

قرار گرفتن در معرض محیط های خشن در اوایل زندگی به ویژه تجربه ناملایمات شدید مانند سوء استفاده یا نادیده گرفته شدن، می تواند با تغییر حساسیت سیستم عصبی به رویدادهای اضطراب آور یا تهدید کننده، فرد را آسیب پذیر و مستعد کند.

تجارب شکست، عدم پذیرش، انزوای اجتماعی، از دست دادن یکی از عزیزان، یا درماندگی و ناامیدی در دستیابی به اهداف مورد نظر در زندگی یا روابط اغلب زمینه را برای یک دوره افسردگی فراهم می کند.

به همین دلیل است که بسیاری از محققین روحیه منفی افسردگی را سیگنالی دردناک می دانند به این معنا که نیازهای اولیه روانی فرد برآورده نمی شود و نیاز به راه حل های جدید وجود دارد.

محققان همچنین معتقدند که درجاتی از افسردگی ناشی از فقدان مهارت های لازم برای پردازش احساسات منفی است.

برخی از مؤثرترین درمان‌های افسردگی، ابزارهای شناختی و عاطفی را برای مقابله با احساسات منفی آموزش می‌دهند.

تروما، که می تواند مکانیسم های پردازش عاطفی را مختل کند، محرک دیگری برای یک دوره افسردگی است.

افسردگی در سالمندان

افسردگی در سالمندان بخشی طبیعی از روند سالمندی نیست و باید به عنوان یک اختلال قابل درمان شناخته شود.

در این سن، علائم افسردگی همیشه با غمگینی ظاهر نمی شوند و ممکن است به صورت بی تفاوتی، تحریک پذیری، خستگی، کاهش تمرکز یا اختلال حافظه بروز کنند.

عواملی مانند از دست دادن عزیزان، بازنشستگی، کاهش توان جسمی و ابتلا به بیماری هایی مانند بیماری های قلبی، سکته مغزی و سرطان، خطر افسردگی را افزایش می دهند.

در برخی افراد نیز نوعی افسردگی به نام افسردگی عروقی به دلیل آسیب رگ های مغز ایجاد می شود که گاهی با کندی حرکات، بی انگیزگی یا مشکلات شناختی همراه است.

تشخیص به موقع توسط روانپزشک یا روانشناس اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان مناسب می تواند کیفیت زندگی سالمندان را به طور قابل توجهی بهبود دهد.

بسته به شرایط بیمار، روان درمانی، دارو درمانی یا ترکیب این دو، موثرترین روش برای کنترل علائم و بازگشت فرد به زندگی عادی خواهد بود.

راه های درمان افسردگی

درمان افسردگی با توجه به شدت علائم، علت بروز بیماری و شرایط جسمی و روانی هر فرد متفاوت است.

متخصص پس از ارزیابی دقیق، مناسب ترین برنامه درمانی را انتخاب می کند تا علاوه بر کاهش علائم، احتمال بازگشت افسردگی نیز کمتر شود.

در بسیاری از موارد، ترکیب چند روش درمانی بهترین نتیجه را به همراه دارد.

رایج ترین روش های درمان افسردگی شامل روان درمانی، دارو درمانی، روش های نوین مانند تحریک مغناطیسی مغز (TMS) و اصلاح سبک زندگی است.

روان درمانی به افراد کمک می کند افکار و الگوهای رفتاری منفی را شناسایی و مدیریت کنند، در حالی که داروهای ضد افسردگی با تنظیم انتقال دهنده های عصبی به بهبود خلق و خو کمک می کنند.

در مواردی که افسردگی شدید یا مقاوم به درمان باشد، روش هایی مانند TMS می توانند گزینه موثری باشند.

رعایت سبک زندگی سالم، انجام فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، تغذیه مناسب و کاهش استرس نقش مهمی در روند درمان و حفظ سلامت روان در بلندمدت دارند.

دارودرمانی برای درمان اختلال افسردگی

زمانی که تعادل مواد شیمیایی در مغز بر هم خورد ممکن است افسردگی رخ دهد.

برای برگرداندن این تعادل از قرص های ضد افسردگی استفاده می کنند.

این قرص ها اعتبار آور و خواب آور نیستند و به عنوان مسکن تلقی نمی‌شوند در صورتی که مردم زیادی این باورها را نسبت به قرص های افسردگی دارند.

با مصرف یک الی دو هفتگی از قرص های افسردگی بهبودی و تاثیرات آن شروع گردیده و در ماه دوم تاثیر کامل خود را می گذارد.

اگر افسردگی بعد از این دوره ها درمان نگردد پزشک دوز داروها را بیشتر می کند.

چنان چه افسردگی شدید درمان شد پزشک مصرف دارو ها را برای مدت زمانی ۶ ماهه بعد از درمان نیز، لازم می داند‌ تا افسردگی دوباره عود پیدا نکند.

داروهای ضد افسردگی باید تنها تحت نظر پزشک مصرف شوند، زیرا انتخاب نوع دارو و دوز مناسب به شدت علائم، سابقه بیماری و شرایط جسمی فرد بستگی دارد.

پزشک معمولا درمان را با دوزهای پایین آغاز کرده و در جلسات بعدی بر اساس پاسخ بیمار، دارو یا مقدار مصرف را تنظیم می کند.

رایج ترین گروه های دارویی در درمان افسردگی عبارتند از:

داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین (SSRIs)

این گروه از داروها معمولا اولین انتخاب پزشکان برای درمان افسردگی هستند، زیرا اثربخشی مناسبی داشته و نسبت به بسیاری از داروهای قدیمی عوارض کمتری ایجاد می کنند.

این داروها با افزایش سطح سروتونین در مغز به بهبود خلق و خو، کاهش اضطراب و کنترل علائم افسردگی کمک می کنند.

نمونه های رایج این گروه شامل سرترالین، فلوکستین، سیتالوپرام، اس سیتالوپرام، پاروکستین و فلووکسامین هستند.

داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین و نوراپی نفرین (SNRIs)

این داروها علاوه بر سروتونین، بر نوراپی نفرین نیز تاثیر می گذارند و در افرادی که علاوه بر افسردگی از خستگی، کاهش انرژی یا دردهای مزمن رنج می برند، می توانند گزینه مناسبی باشند.

انتخاب این داروها بر اساس شرایط هر بیمار توسط پزشک انجام می شود.

از داروهای شناخته شده این گروه می توان به دولوکستین، ونلافاکسین، دزونلافاکسین و لومیلناسیپران اشاره کرد.

داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای (TCAs)

داروهای سه حلقه ای از قدیمی ترین داروهای درمان افسردگی هستند و امروزه معمولا زمانی تجویز می شوند که سایر روش های درمانی نتیجه مطلوبی نداشته باشند.

این داروها موثر هستند، اما به دلیل احتمال بروز عوارض بیشتر، مصرف آن ها نیازمند پیگیری دقیق پزشک است.

داروهای آمی تریپتیلین، نورتریپتیلین، ایمی پرامین و دسیپرامین در این گروه قرار می گیرند.

داروهای مهارکننده مونوآمین اکسیداز (MAOIs)

این گروه معمولا برای موارد خاص و افسردگی های مقاوم به درمان استفاده می شوند.

مصرف این داروها نیازمند رعایت برخی محدودیت های غذایی و توجه به تداخل های دارویی است، بنابراین باید فقط تحت نظر پزشک مصرف شوند.

از جمله داروهای این گروه می توان به فنلزین، سلژیلین، ترانیل سیپرومین و موکلوبماید اشاره کرد.

داروهای کمکی در درمان افسردگی

در برخی بیماران، به ویژه افرادی که به درمان های معمول پاسخ مناسبی نمی دهند، پزشک ممکن است از داروهای کمکی استفاده کند.

این داروها معمولا همراه سایر داروهای ضد افسردگی تجویز می شوند و نقش مهمی در افزایش اثربخشی درمان دارند.

لیتیوم در برخی انواع افسردگی مقاوم کاربرد دارد و کتامین نیز در شرایط خاص و برای افسردگی شدید، تحت نظر پزشک و در مراکز درمانی به صورت تزریقی استفاده می شود.

عوارض داروهای ضد افسردگی

بیشتر داروهای ضد افسردگی در هفته های ابتدایی مصرف ممکن است عوارض خفیفی ایجاد کنند که معمولا با سازگار شدن بدن کاهش می یابند.

شایع ترین عوارض شامل تهوع، خواب آلودگی یا بی خوابی، خشکی دهان، افزایش وزن، مشکلات گوارشی و کاهش میل جنسی است.

شدت این عوارض در افراد مختلف یکسان نیست و به نوع دارو و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.

در صورت شدید بودن عوارض یا ادامه دار شدن آن ها، نباید مصرف دارو را خودسرانه قطع کنید و لازم است برای تنظیم دوز یا تغییر دارو با پزشک معالج مشورت کنید.

روان درمانی جهت درمان اختلال افسردگی

در این روش درمانی از طریق صحبت کردن با روانشناس درمان رفتاری شناختی صورت می گیرد و روابط شخصی بیمار و مشکلات وی حل می‌شود.

گاهی اوقات این روش را به عنوان اولین روش های درمانی در نظر می گیرند.

روان درمانی برای درمان کردن افسردگی هایی که خفیف و متوسط هستند گزینه مناسبی است.

در آن استراتژی های مقابله برای قرار گرفتن در موقعیت های مختلف که موجب افسردگی میشود، به فرد افسرده آموزش داده می‌شود و فرد می توان افکار‌ های منفی را مدیریت نماید.

رفتار درمانی های شناختی و همچنین روان درمانی فردی در روان درمانی به صورت گسترده آموزش داده شده و در درمان افسردگی موثر واقع می‌شوند.

از طریق رفتار درمانی شناختی راه های جدید برای تفکر و رفتار و دور کردن افکار منفی آموزش داده می‌شود.

از طریق روان درمانی فردی موجب می‌شوند فرد روابط شخصی آشفته خود را که باعث افسردگی می‌شود درک کند و روی اصلاح آنها کار کند.

در افراد بالغ ترکیب کردن روان درمانی و دارو درمانی می تواند در درمان افسردگی و جلوگیری از عود آن بسیار موثر بوده است.

نورومدولاسیون یا تحریک مغزی برای درمان افسردگی

نورومدولاسیون یکی از روش های نوین درمان افسردگی است که معمولا برای افرادی به کار می رود که با دارو یا روان درمانی بهبود کافی پیدا نکرده اند.

در این روش، پزشک با استفاده از دستگاه های مخصوص، فعالیت بخش های مشخصی از مغز را به صورت کنترل شده تحریک می کند تا عملکرد شبکه های عصبی مرتبط با خلق و خو بهبود یابد.

این درمان در مراکز تخصصی و تحت نظر پزشک انجام می شود و در اغلب موارد نیازی به بیهوشی ندارد.

هدف اصلی نورومدولاسیون، تقویت انعطاف پذیری مغز و ایجاد ارتباطات عصبی جدید است تا علائم افسردگی به تدریج کاهش پیدا کند.

یکی از روش های رایج، تحریک الکتریکی فراجمجمه ای (tDCS) است که در آن جریان الکتریکی بسیار ضعیفی از طریق الکترودهای قرار گرفته روی پوست سر به مغز منتقل می شود.

تعداد جلسات درمان با توجه به شدت افسردگی و شرایط بیمار تعیین می شود و این روش معمولا در کنار روان درمانی یا دارو درمانی، نتایج بهتری به همراه دارد.

درمان اختلال افسردگی از طریق تغییرات سبک زندگی

بیماری افسردگی جزو آن دسته از بیماری ها نیست که فرد مبتلا بتواند خود آن را درمان نماید.

در کنار روش های درمانی به کار گرفته شده توسط پزشک، خود فرد نیز می تواند یکسری مراقبت ها را انجام دهد از جمله:

• باید به جلسات درمان خود متعهد بوده و به پزشک خود سر وقت مراجعه کنید.
  حتی زمانی که حسی در رابطه با بهبود ندارید دارو های خود را مصرف کنید و درمان خود را ادامه دهید زیرا رعایت این مورد ممکن است موجب عود دوباره افسردگی شود‌.
• میزان آگاهی در رابطه با افسردگی را بالا ببرید.
  از طریق مطالعه کردن می توانید انگیزه و قدرت را در خود افزایش داده و از خانواده نیز مطالعه در این زمینه را بخواهید.
• علائم هشدار دهنده را مورد توجه قرار دهید.
  پزشک و یا روانشناس شما را با این علائم آشنا کرده و به شما می گوید در زمان مواجه شدن با آنها چه کاری را انجام دهید.
• از مصرف الکل و مواد مخدر باید خودداری نمود.
  استفاده از الکل شدت علائم ناشی از افسردگی را کم نموده ولی در طولانی مدت موجب شدید تر شدن آن می‌شود.
• باید از خود مراقبت نموده و غذاهای سالم استفاده کنید، فعالیت بدنی کافی داشته و ورزش کنید، به میزان کافی بخوابید و هر فعالیتی که برایتان لذت بخش است را در برنامه روزانه خود بگنجانید.

عوارض ناشی از جدی نگرفتن افسردگی

چنان چه افسردگی جدی گرفته نشده و درمان نشود مشکلات جسمی و روانی زیادی را برای فرد ایجاد می کند از جمله:

• ممکن است موجب افزایش وزن شده و فرد را به بیماری هایی چون دیابت، بیماری قلبی عروقی و بیماری سندروم متابولیک مبتلا کند.
• مشکلات جسمی همراه با درد را در فرد ایجاد می کند.
• موجب سوء مصرف در الکل و مواد مخدر شده و عواقب جبران ناپذیری را برای فرد به همراه خواهد داشت.
• موجب رنج بردن از فوبیا و اضطراب می‌شود.
• افکار خودکشی را به ذهن فرد آورده و موجب اقدام به خودکشی می‌شود.

روان درمانی چیست؟

روان درمانی یکی از روش های درمان افسردگی است که توسط درمانگر ها استفاده می شود.

می توان گفت روان درمانی شامل گفتگو و گرفتن راه حل از یک مشاور یا درمانگر است که به درمان افسردگی فرد کمک می کند.

روان درمانی به صورت مشاوره فردی، خانوادگی و گروهی انجام می شود.

آیا افسردگی خود‌ به خود رفع می شود؟

افسردگی می تواند خودبه‌­خود برطرف شود اما این وضعیت دوان نداشته و موجب آسیب به زندگی و مغز فرد می شود.

جالب است بدانید متخصصان باور دارند که التهاب ناشی از افسردگی می تواند موجب زوال اعصاب شود.

مطابق یک تحقیق 23 درصد از بیمارانی که درمان نشدند طی مدت 3 ماه بهبود  یافته و 32 درصد از آنها بعد از 6 ماه و 53 درصد از آنها بعد از یک سال بهبود یافتند.

به صورت کلی در صورت داشتن علائم و ابتلا به افسردگی بهتر است به یک روانشناس حاذق مانند دکتر سیدفخرالدین آرمن مراجعه کنید.

افسردگی مقاوم به درمان چیست؟

در صورتی که دارویی برای بیمار تجویز شود، پزشک طی ویزیت های منظم با ارزیابی شدت علائم، اثربخشی دارو را بررسی می کند.

اگر علائم تا 50 درصد کاهش یافته باشد به این معنی است که افسردگی به دارو پاسخ مثبت داده است، اما این واکنش کافی نیست.

حتی علائم خفیف نیز تأثیر مخربی بر مغز دارند و نه تنها احتمال عود افسردگی را افزایش می دهند، بلکه در واقع شروع آن را تسریع می کنند.

اگر افسردگی به چندین دارو، به تنهایی یا همراه با سایر داروها، پاسخ ندهد، یا عوارض جانبی غیرقابل تحمل داشته باشد، می گوییم که افسردگی در برابر درمان مقاوم است.

برای رهایی از افسردگی مقاوم به درمان و رهایی از افسردگی شدید باید به درمانگر مراجعه کنید او به شما خواهد گفت که برای درمان افسردگی چه کاری انجام دهید و بهترین درمان برای اختلال اضطراب و افسردگی برای شما چیست.

تحریک مغناطیسی مغز (TMS) برای درمان افسردگی چگونه است؟

در این روش درمان یک یا دو سیم به سر فرد متصل شده و جریان مغناطیسی به آن وارد می شود تا این جریان به بافت­‌های عمیق مغز دلیل بروز افسردگی است وارد شود.

می توان گفت نوع و قدرت جریان الکتریکی در این روش به همانا شکل است که در ام­‌آرآی استفاده می شود.

درمان با این روشبه بیهوشی نیاز نداشته و طی چند جلسه در مطب دکتر انجام می‌­شود.

می توان گفت 60 درصداز کسانی که به داروهای ضد افسردگی پاسخ نمی دهند با روش TMS بهبود قابل توجهی می یابند.

این روش، جدیدترین روش درمان افسردگی محسوب می شود.

سوالات متداول

افسردگی یکی از اختلالات شایع روانی است که سوالات زیادی درباره روش‌های درمان، مدت زمان بهبود و نحوه مدیریت آن وجود دارد.

در ادامه به مهم‌ترین سوالات در این زمینه پاسخ داده‌ایم.

درمان افسردگی چقدر زمان می‌برد؟

مدت درمان افسردگی به شدت علائم و نوع روش درمانی بستگی دارد.

معمولاً بین چند هفته تا چند ماه زمان لازم است تا فرد بهبود قابل توجهی را تجربه کند.

آیا افسردگی بدون دارو درمان می‌شود؟

در موارد خفیف، روان‌درمانی و تغییر سبک زندگی می‌تواند موثر باشد.

در افسردگی‌های متوسط تا شدید معمولاً ترکیب دارو و روان‌درمانی توصیه می‌شود.

چطور احساسات ناخوشایند خود را در افسردگی مدیریت کنید؟

مدیریت احساسات در افسردگی نیاز به صبر و تمرین دارد و با کارهای ساده روزمره شروع می‌شود.

شرکت در روان‌درمانی و فعالیت‌های گروهی کمک می‌کند فرد احساس تنهایی کمتری داشته باشد.

آیا افسردگی بعد از درمان بازمی‌گردد؟

در برخی افراد امکان عود وجود دارد، به‌خصوص اگر درمان نیمه‌کاره رها شود.

ادامه مراقبت و پیگیری درمان نقش مهمی در جلوگیری از بازگشت علائم دارد.

بهترین روش درمان افسردگی چیست؟

بهترین روش درمان برای هر فرد متفاوت است و معمولاً ترکیبی از دارو، روان‌درمانی و اصلاح سبک زندگی استفاده می‌شود.

انتخاب روش مناسب باید توسط پزشک متخصص انجام شود.