درمان اختلال دوقطبی

درمان اختلال دوقطبی با هدف کنترل نوسانات خلقی، کاهش شدت علائم، پیشگیری از عود دوره های شیدایی و افسردگی و کمک به حفظ عملکرد طبیعی فرد انجام می شود.

این اختلال معمولا یک بیماری طولانی مدت است و اگرچه ممکن است علائم برای دوره هایی کاملا کنترل شوند، درمان آن به پیگیری منظم و برنامه درمانی مداوم نیاز دارد.

انتخاب روش درمان به نوع اختلال دوقطبی، شدت علائم، سابقه عود و شرایط جسمی و روانی فرد بستگی دارد.

دارودرمانی بخش اصلی کنترل اختلال دوقطبی است و ممکن است شامل داروهای تثبیت کننده خلق مانند لیتیوم، برخی داروهای ضدروان پریشی و در شرایط خاص داروهای ضدافسردگی باشد.

مصرف دارو باید تحت نظر روانپزشک انجام شود، زیرا انتخاب دارو و دوز مناسب برای هر فرد متفاوت است.

در کنار دارودرمانی، روش های روان درمانی نیز می توانند به مدیریت بیماری کمک کنند.

درمان شناختی رفتاری، آموزش مهارت های مدیریت استرس، تنظیم الگوی خواب و فعالیت روزانه و افزایش حمایت خانواده از جمله اقدامات موثر در روند درمان هستند.

قطع خودسرانه دارو یا کنار گذاشتن درمان نگهدارنده می تواند احتمال بازگشت علائم را افزایش دهد و باعث تشدید نوسانات خلقی شود.

مدت درمان نیز برای همه افراد یکسان نیست و به سابقه بیماری و پاسخ فرد به درمان بستگی دارد.

برخی بیماران به درمان طولانی مدت و گاهی مادام العمر نیاز دارند تا ثبات خلقی حفظ شده و خطر عود کاهش پیدا کند.

علائم و نشانه های ابتلا به اختلال دو قطبی

بیماری اختلال دو قطبی با یکسری علائم و نشانه همراه است که در ادامه آنها را برای شما بیان می‌ کنیم:

• ایجاد بی قراری
• بالا رفتن انرژی و انجام فعالیت زیاد
• داشتن احساس شادی خیلی زیاد در بعضی مواقع
• داشتن احساس خشم و پرخاشگری کردن
• احساسی بودن فرد
• انتقاد پذیر نبودن و زود رنج بودن
• کم شدن میزان خواب
• نداشتن تمرکز و وجود حواس پرتی
• پر حرف شدن و فشرده صحبت کردن فرد
• وجود وابستگی به نزدیکان و بعضی افراد
• بالا رفتن میزان تمایلات جنسی
• کم شدن اشتها به میزان قابل توجه
• داشتن قضاوتی ضعیف
• داشتن یکسری اعتقادات غیر واقعی
• انجام رفتار هایی اغواگرانه و بسیار خطرناک

انواع اختلال دو قطبی

انواع اختلال دوقطبی شامل موارد زیر است.

اختلال دوقطبی(Bipolar I)

اختلال دوقطبی نوع اول (Bipolar I Disorder) نوعی اختلال خلقی است که با دوره های شدید شیدایی و افسردگی همراه است.

در این اختلال، فرد دوره های شیدایی شدیدی را تجربه می کند که معمولاً حداقل یک هفته طول می کشد و ممکن است نیاز به بستری شدن در بیمارستان داشته باشد.

این دوره‌های شیدایی می‌توانند پس از دوره‌های افسردگی عمیق نیز رخ دهند، اما تجربه دوره‌های افسردگی برای تشخیص اختلال دوقطبی نوع اول لازم نیست.

اختلال دوقطبی(Bipolar II)

اختلال دوقطبی نوع دوم (Bipolar II Disorder) یکی از انواع اختلالات خلقی است که با دوره‌های افسردگی اساسی و هیپومانیا مشخص می‌شود.

برخلاف اختلال دوقطبی نوع اول در این اختلال فرد مبتلا دوره‌های شیدایی شدید را تجربه نمی‌کند.

اما دوره‌هایی با شدت کمتر، به نام هیپومانیا، را پشت سر می گذرانند که شدت آن کمتر از مانیا است و معمولاً عملکرد فرد را مختل نمی‌کند.

اختلال دوقطبی تناوب سریع

اختلال دوقطبی تناوب سریع به حالتی از اختلال دوقطبی اشاره دارد که در آن فرد نوسانات خلقی بیشتری را تجربه می کند.

در این نوع اختلال دوقطبی، فرد حداقل چهار دوره متمایز افسردگی، شیدایی یا هیپومانیا را در طول یک سال تجربه می کند.

این تغییرات خلقی می تواند دوره های افسردگی و شیدایی یا هیپومانیا باشد و حتی ممکن است به سرعت بین این حالت ها جابه جا شوند.

اختلال خلق ادواری

اختلال خلق ادواری یا سیکلوتیمیا نوعی اختلال خلقی است که به عنوان شکل خفیف‌تر اختلال دوقطبی شناخته می‌شود.

افراد مبتلا به این اختلال نوسانات خلقی مزمن را تجربه می کنند که شامل دوره های شیدایی خفیف (هیپومانیا) و افسردگی خفیف است.

علائم این نوسانات خلقی آنقدر شدید نیست که بتوان آن را شیدایی یا افسردگی اساسی تشخیص داد، اما آنقدر بر زندگی فرد تأثیر می گذارد که ممکن است در عملکرد روزانه مشکلاتی ایجاد کند.

علت ابتلا به اختلال دو قطبی

عوامل زیادی وجود دارند که بر ایجاد اختلال دو قطبی اثر می گذارند از جمله:

• وجود عامل های ژنتیکی که جزو دلایل مهم ابتلا به این اختلال است‌.
• وجود یکسری عوامل محیطی
• وضعیتی که هورمون های بدن دارند.
• داشتن استرس که جزو عوامل مهم ابتلا به این عارضه است.
• استفاده زیاد از حد از مشروبات الکلی و مواد مخدر
• ابتلا به یکسری بیماری های مغزی

یکسری عوامل هستند که موجب تشدید شدن این بیماری می‌شود از جمله:

• تغییر یافتن ساعت استراحت و یا ساعات خواب فرد
• زندگی کردن و کار کردن در محیط هایی که استرس زا هستند.
• قطع نمودن داروها که باعث شدت یافتن بیماری می‌شود و فرد را به موقعیتی که در اوایل بیماری داشته برمی گرداند.

دوره های مختلف اختلال دو قطبی

اختلال دوقطبی نوعی اختلال خلقی است که با دوره های متناوب شیدایی و افسردگی همراه است.

این دوره‌ها می‌توانند با شدت و مدت‌های مختلف رخ دهند و تأثیر زیادی در زندگی فرد داشته باشند.

در ادامه انواع دوره های اختلال دوقطبی را توضیح می دهیم.

دوره شیدایی

دوره شیدایی یا شیدایی یکی از دوره های اصلی در اختلال دوقطبی است که با افزایش شدید انرژی، خلق و خوی بالا و رفتارهای پرخطر همراه است.

در این دوره، فرد به طور غیرواقعی احساس خوشحالی یا اعتماد به نفس می کند و ممکن است تصمیمات اشتباه بگیرد، دوره شیدایی می تواند اثرات منفی زیادی بر زندگی یک فرد داشته باشد.

در ادامه ویژگی های دوره شیدایی را عنوان می کنیم.

• سرخوشی یا هیجان شدید
• کم شدن نیاز به خواب
• پرحرفی و پرسرعت بودن گفتار
• احساس خودبزرگ‌بینی و اعتماد به نفس زیاد از حد
• افزایش فعالیت‌های کاری
• داشتن رفتارهای پرخطر مانند خرید بی‌رویه، رانندگی خطرناک، یا مصرف مواد مخدر

دوره هیپومانیا

یک دوره هیپومانیا شبیه به یک دوره شیدایی است، اما علائم آن شدت کمتری دارد.

در طول دوره هیپومانیا، فرد احساس انرژی بالا و خلق و خوی خوب می کند، اما این علائم آنقدر شدید نیستند که به طور جدی در عملکرد روزانه فرد اختلال ایجاد کنند.

هیپومانیا ممکن است برای برخی افراد قابل تحمل و حتی در زندگی روزمره مفید به نظر برسد.

ویژگی های دوره هیپومانیا شامل موارد زیر است.

•  انرژی زیاد و خلق خوش
• کم شدن نیاز به خواب، اما نه به شدت شیدایی
• سرعت فکر زیاد و پرحرفی
• اعتماد به نفس بالا
• فعالیت زیاد اما بدون رفتارهای پرخطر

دوره افسردگی

دوره های افسردگی در اختلال دوقطبی می تواند شدید باشد.

در این دوران فرد احساس غمگینی، ناامیدی و بی ارزشی می کند و ممکن است دچار علائم مختلف افسردگی شود که زندگی روزمره او را مختل می کند.

در ادامه ویژگی های دوره ی افسردگی را بررسی می کنیم.

• احساس غمگینی، بی‌حوصلگی، ناراحتی
• نداشتن علاقه به فعالیت‌های روزمره
• خستگی زیاد و کاهش انرژی
• مشکلات خواب
• کاهش یا افزایش وزن و یا اشتها
• داشتن افکار خودکشی یا حس بی‌ ارزشی

درمان اختلال دو قطبی

درمان کردن این اختلال به دو صورت استفاده از درمان دارویی و انجام درمان های غیر دارویی صورت می گیرد.

دارو برای درمان اختلال دو قطبی

افرادی که به این اختلال مبتلا شده‌اند معمولاً باید به صورت همیشگی دارو را مصرف کنند تا علائم ناشی از بیماری را بتوانند تحت کنترل بگیرند.

با توجه به نوع اختلال، شدت آن، تاریخچه بالینی که بیمار دارد، داروهایی قبلی مورد استفاده و واکنشی که بیمار به آنها داشته، پزشک دارو را برای بیمار تجویز می‌ نماید.

از جمله داروهایی مورد استفاده جهت درمان این اختلال می توان موارد زیر را بیان نمود:

• استفاده از دارو های تثبیت کننده خلق و خو که شامل لیتیوم، والپروات و کاربامازپین است.
• لیتیوم جزو پرکاربردترین دارو ها جهت اختلال دو قطبی است که موجب کنترل کردن دوره مانیا در فرد و پیشگیری کردن از عود دوباره آن می‌شود.
• کاربامازپین که جهت ایجاد ثبات در خلق و خو مورد استفاده قرار می گیرد و در درمان افسردگی و بروز مانیا بسیار موثر است.
• والپروات دارویی جهت تثبیت خلق و خو است و موجب کنترل مانیا و هیپومانیا میشود.
• استفاده از آنتی سایکوتیک ها چون دارو های اولانزاپین، کوئتیاپین، آریپیپرازول که برای درمان کردن افسردگی و مانیا مورد استفاده قرار می گیرد.
• استفاده از دارو های ضد افسردگی چون داروی فلوکستین‌ که موجب تثبیت خلق و خو شده و افسردگی را درمان می کند. در استفاده از این داروها برای درمان اختلال دوقطبی باید کمی دقت کرد.
• استفاده از بنزودیاپین ها چون دارو های کلونازپام، لورازپام که موجب درمان اضطراب و درمان بی خوابی می شود. این دارو ها را باید کوتاه مدت مصرف کرد.

استفاده از درمان های غیر دارویی

روش های غیر دارویی جزو روش های جایگزین و یا مکمل دارو در رفع این و اختلال بوده و مورد استفاده قرار می گیرد.

مخصوصا زمانی که بیمار نمی خواهد دارو مصرف کند پزشک از این روش های درمانی برای وی استفاده می کند.

روان درمانی برای درمان اختلال دو قطبی

روان درمانی دارای روش های مختلفی جهت رفع اختلال دو قطبی است که با توجه به شرایط و وضعیتی که بیمار دارد آنها را مورد استفاده قرار می دهند.

از جمله روش های روان درمانی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

انجام رفتار درمانی شناختی و یا CBT

روش درمانی است که موجب دور شدن افکار منفی و غیر سالم از بیمار شده و وی را به سمت افکار مثبت و سالم هدایت می کند.

این روش جزو پرکاربردترین روش های روان درمانی است.

انجام درمان خانوادگی و یا Family therapy

در این روش درمانی از طریق آموزش دادن به خانواده و پشتیبانی از آنها موجب کم شدن استرس بیمار شده و درک متقابل را افزایش می دهند.

انجام درمان بین فردی و اجتماعی و یا IPSRT

از طریق این راه درمانی روابط اجتماعی فرد تحت مدیریت در آمده و با استفاده از الگوی منظمی به صورت روزانه موجب کنترل نوسانات خلقی می‌شوند و بر آن تمرکز دارند.

آموزش جهت مدیریت کردن استرس

این روش درمانی به دو صورت زیر انجام می گیرد:

استفاده از مدیتیشن و ایجاد تمرکز ذهن

با به کار گرفتن این تکنیک ها بیمار استرس خود را کم کرده و آرامش بیشتری را به دست می آورد.

استفاده از یوگا و انجام تنفس به صورت عمیق

با استفاده از این تکنیک ها فرد روحیه بهتری پیدا کرده و میزان استرس وی کاهش پیدا می کند.

استفاده از سبک زندگی مناسب و تنظیم کردن آن

می توان به طریق زیر برای درمان اختلال دو قطبی سبک زندگی خود را تنظیم نمود:

• داشتن روال منظمی در خواب و انجام فعالیت های روزانه و تغذیه که روی ثبات خلقی در فرد تاثیرگذار است.
• انجام دادن ورزش و فعالیت های بدنی منظم می تواند میزان استرس را کم کرده و خلق و خوی فرد را ثبات دهد.
• داشتن رژیم غذایی سالم و متعادل موجب حفظ میزان انرژی فرد و تعادل در خلق خو می گردد.
• انجام پشتیبانی اجتماعی

از طریق شرکت کردن در گروه هایی که از بیماران دو قطبی حمایت می کنند می توان موجب استفاده از تجربیات آنها و حمایت عاطفی گردید.

همچنین با داشتن روابط اجتماعی و ارتباطی مثبت با دوستان و دوری از انزوا می توان موجب بهبود سلامت روانی شد.=

استفاده از تحریک مغناطیسی ترانس‌کرانیال و یا TMS

در این روش غیر تهاجمی موجب تحریک مغناطیسی مغز شده و عملکرد اختلال دو قطبی را بهبود بخشید.

بهترین درمان اختلال دوقطبی

بهترین درمان اختلال دو قطبی برای همه بیماران یکسان نیست و بر اساس نوع اختلال، شدت دوره های شیدایی یا افسردگی، سابقه عود، شرایط جسمی و پاسخ فرد به درمان انتخاب می شود.

معمولا کنترل این بیماری به ترکیبی از دارودرمانی، روان درمانی و اصلاح سبک زندگی نیاز دارد.

نوع درمان	توضیحات
درمان دارویی	استفاده از داروهای تثبیت کننده خلق مانند لیتیوم و والپروات و در برخی شرایط داروهای ضدروان پریشی برای کنترل دوره های شیدایی و افسردگی. انتخاب دارو و تنظیم دوز باید متناسب با شرایط بیمار و تحت نظر روانپزشک انجام شود.
درمان های روان شناختی	استفاده از روش هایی مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) برای مدیریت افکار و رفتارهای ناسالم، درمان بین فردی و تنظیم ریتم اجتماعی (IPSRT) برای کمک به ثبات خواب و فعالیت های روزانه و سایر روش های روان درمانی متناسب با نیاز بیمار.
اصلاح سبک زندگی	داشتن خواب منظم و کافی، فعالیت بدنی مناسب، تغذیه متعادل، مدیریت استرس و پرهیز از عواملی که می توانند باعث تشدید نوسانات خلقی یا افزایش خطر عود شوند.
حمایت و آموزش خانواده	آموزش اعضای خانواده درباره اختلال دوقطبی، علائم هشداردهنده و نحوه حمایت از بیمار و مشارکت آنها در روند درمان می تواند به پیگیری بهتر درمان و تشخیص زودهنگام تغییرات خلقی کمک کند.

درمان بیماری دوقطبی چقدر طول می کشد؟

مدت درمان بیماری دوقطبی برای همه افراد یکسان نیست و نمی توان یک بازه زمانی مشخص را برای تمام بیماران تعیین کرد.

اختلال دوقطبی معمولا ماهیتی مزمن و عودکننده دارد و هدف درمان تنها کنترل یک دوره شیدایی یا افسردگی نیست، بلکه حفظ ثبات خلق و کاهش احتمال بازگشت علائم در بلندمدت است.

طول درمان به عواملی مانند نوع اختلال دوقطبی، شدت دوره های خلقی، تعداد دفعات عود، پاسخ بیمار به دارو و میزان پایبندی به برنامه درمانی بستگی دارد.

مراحل درمان اختلال دوقطبی

درمان معمولا در چند مرحله دنبال می شود:

• مرحله حاد: در این مرحله تمرکز اصلی بر کنترل علائم شدید شیدایی، افسردگی یا علائم مختلط است.
  بسته به شدت بیماری و پاسخ فرد، کنترل این علائم ممکن است چند هفته تا چند ماه زمان ببرد.
• مرحله ادامه درمان: پس از بهبود علائم اصلی، درمان برای حفظ این وضعیت و جلوگیری از بازگشت سریع بیماری ادامه پیدا می کند.
  در این دوره، پزشک معمولا اثربخشی داروها و عوارض احتمالی آنها را به صورت منظم ارزیابی می کند.
• مرحله نگهدارنده: هدف این مرحله کاهش خطر عود در آینده و حفظ ثبات خلقی است.
  درمان نگهدارنده ممکن است برای سال ها ادامه داشته باشد و در بسیاری از بیماران به درمان طولانی مدت نیاز است.

آیا درمان اختلال دوقطبی مادام العمر است؟

برای بسیاری از افراد، ادامه درمان نگهدارنده در بلندمدت اهمیت دارد، زیرا قطع درمان می تواند احتمال بازگشت دوره های شیدایی یا افسردگی را افزایش دهد.

با این حال، مادام العمر بودن درمان برای همه بیماران به یک شکل نیست و تصمیم درباره ادامه، تغییر یا کاهش دارو باید بر اساس شرایط فرد و نظر روانپزشک انجام شود.

بنابراین، نمی توان گفت درمان اختلال دوقطبی دقیقا یک یا دو سال طول می کشد.

ممکن است کنترل یک دوره حاد طی چند هفته یا ماه انجام شود، اما پیشگیری از عود معمولا به پیگیری طولانی مدت نیاز دارد.

مراجعه منظم، مصرف دارو طبق برنامه و استفاده از روان درمانی و سایر روش های حمایتی می تواند به حفظ ثبات خلقی و مدیریت بهتر بیماری کمک کند.

تفاوت اختلال شخصیت مرزی و اختلال دو قطبی

از تفاوت بین اختلال شخصیت مرزی و اختلال دو قطبی می توان این را بیان نمود که افرادی که اختلال دو قطبی دارند بیشتر به سمت شیدایی و افسردگی می روند.

ولی افرادی که به BPD مبتلا هستند دارای احساس پوچی، درد عاطفی، حس ناامیدی و تنهایی هستند.

اختلال دوقطبی با بالارفتن سن درمان می شود؟

اختلال دوقطبی یک اختلال مزمن و طولانی مدت است که معمولاً با افزایش سن به طور کامل از بین نمی رود.

در حالی که شدت دوره های شیدایی و افسردگی در برخی افراد به مرور زمان کاهش می یابد و ممکن است دوره های شیدایی کمتری رخ دهد، این اختلال معمولا تا پایان عمر فرد ادامه می یابد.

درمان اختلال دوقطبی بیشتر به مدیریت علائم و کاهش شدت اپیزودهای خلقی مربوط می شود تا از بین بردن کامل این اختلال.

عوارض ابتلا به اختلال دو قطبی

از مهم ترین عارضه ای که این اختلال با خود به همراه دارد می توان به اعتیاد و فکر کردن به خودکشی اشاره کرد.

اگر فردی نتواند احساسات خود را کنترل کند بعد از مدتی به فرسایش احساسی دچار شده و به خودکشی دست می زند و یا به سراغ اعتیاد می رود.

وجود این اختلال بر زندگی دیگران نیز اثر می گذارد مخصوصا در افرادی که این اختلال را دارند و ازدواج کرده اند، این اختلال روی زندگی مشترک آنها تاثیر منفی می گذارد و باید فرد هرچه سریع تر در جهت درمان بیماری خود نزد یک متخصص حاذق همانند دکتر سید فخرالدین آرمن اقدام نماید.