اختلال دیسلکسیا

بیماری دیسلکسیا نوعی اختلال یادگیری است که افراد مبتلا به آن در خواندن با مشکلاتی مواجه میشوند.

این بیماری باعث می‌شود که فرد مبتلا در شناسایی کردن صدا ها و یادگیری چگونگی ربط دادن حروف و کلمات کنار هم، با مشکلاتی مواجه گردد.

به این اختلال نارساخوانی نیز می گویند و باعث تحت تاثیر قرارگرفتن قسمتی از مغز که به وسیله زبان پردازش می گردد، میشود.

افرادی که به این بیماری مبتلا هستند از لحاظ قدرت دید در حالت طبیعی قرار دارند و می ‌توانند با استفاده از کمک و استفاده از طرح ‌های آموزشی در مسیر موفقی قرار بگیرند.

این بیماری درمان قطعی ندارد اما اگر در صورت ابتلا به موقع، به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه شود می توان نتایج مثبتی از آن دریافت نمود.

این بیماری بر روی مهارت خواندن و نوشتن فرد اثر می گذارد اما تاثیرات آن تنها محدود به مهارت نمی‌شود زیرا ابتلا به آن در پردازش اطلاعات اختلال ایجاد می کند، به صورتی که فرد مبتلا در پردازش کردن اطلاعات و به خاطر سپردن آنها با مشکلاتی مواجه می‌شود که نمی تواند مهارت لازم را کسب کند.

از ویژگی های بارز بیماری دیسلکسیا می توان به وجود مشکل در واج شناختی، داشتن حافظه کلامی و سرعت پردازش کلامی اشاره نمود به صورتی که اختلال های ایجاد شده بر روی زبان، حرکت، ذهن، میزان تمرکز و انجام سازماندهی اثر می گذارد.

علت بیماری دیسلکسیا

بیماری دیسلکسیا به دلایل مختلف در افراد رخ می دهد که از علت های آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• وجود تفاوت هایی در چگونگی عملکردی مغز و آسیب دیدن مغز
• به دلیل ژنتیک و مسائل ارثی
• وجود مشکلاتی در توسعه یافتن و آگاهی از واج شناختی

انواع دیسلکسیا

نوع دیسلکسی	ویژگی‌های اصلی	علت احتمالی	روش درمان یا آموزش
دیسلکسی واجی (Phonological Dyslexia)	فرد در تشخیص و ترکیب صداهای حروف مشکل دارد.	اختلال در پردازش آوایی مغز	آموزش‌های آوایی، تمرین تشخیص صداها و استفاده از نرم‌افزارهای خواندن
دیسلکسی سطحی (Surface Dyslexia)	خواندن کلمات ناآشنا یا غیرقابل تلفظ برای فرد دشوار است.	نقص در حافظه دیداری کلمات	تمرین‌های دیداری و استفاده از فلش‌کارت‌های کلمه
دیسلکسی بصری (Visual Dyslexia)	حروف و کلمات در هنگام خواندن جابجا یا کج دیده می‌شوند.	اختلال در هماهنگی دیداری و حرکتی	تمرینات بینایی، نوشتن با خطوط راهنما و استفاده از رنگ‌های کاغذ خاص
دیسلکسی زبانی (Linguistic Dyslexia)	درک معنی جملات و ساختار زبان دشوار است.	اختلال در پردازش زبانی مغز	گفتاردرمانی و آموزش درک زبانی به کمک تمرین‌های تعاملی
دیسلکسی ترکیبی (Mixed Dyslexia)	ترکیبی از مشکلات واجی و دیداری در خواندن و نوشتن	ترکیب چند عامل عصبی و محیطی	آموزش چندحسی (دیداری، شنیداری، لمسی) و حمایت روانی-تحصیلی

با توجه به علائم بیماری دیسلکسیا می ‌توان این بیماری را به دسته های مختلف تقسیم کرد که عبارتند از:

دیسلکسی واجی

در این نوع نارساخوانی، فرد در تشخیص، تفکیک و ترکیب صداهای تشکیل‌دهنده‌ی کلمات دچار مشکل است.

یعنی نمی‌تواند به‌درستی ارتباط بین حروف و صداها را برقرار کند، در نتیجه هنگام خواندن، حروف را اشتباه تلفظ کرده یا قادر به ترکیب آن‌ها برای ساختن کلمه نیست. این اختلال معمولاً ناشی از ضعف در پردازش آوایی مغز است.

درمان آن بر پایه‌ی آموزش‌های آوایی متمرکز است؛ مثل تمرین تشخیص صداها، بخش‌کردن کلمات و استفاده از نرم‌افزارهای آموزشی مخصوص تقویت مهارت‌های شنیداری و خواندن.

دیسلکسی سطحی

در این نوع اختلال، فرد در خواندن کلمات ناآشنا یا آن‌هایی که قواعد تلفظ خاصی دارند، با مشکل روبه‌رو می‌شود. او معمولاً کلمات را به شکل دیداری یاد می‌گیرد و در صورتی که کلمه‌ای را قبلاً ندیده باشد، قادر به خواندن صحیح آن نیست.

این نوع دیسلکسی به نقص در حافظه‌ی دیداری مربوط می‌شود. درمان شامل تمرین‌های دیداری، استفاده از فلش‌کارت‌های کلمه، و تکرار منظم کلمات برای تقویت حافظه‌ی بصری و درک ساختار واژگان است.

دیسلکسی بصری

فرد مبتلا به دیسلکسی بصری، هنگام خواندن حروف و کلمات را جابجا، وارونه یا کج می‌بیند.

این مشکل معمولاً ناشی از اختلال در هماهنگی دیداری و حرکتی یا عملکرد نادرست چشم‌ها در پردازش سریع متن است.

درمان و مداخله شامل تمرینات تقویت بینایی، استفاده از خطوط راهنما هنگام خواندن، کاغذهای رنگی برای کاهش خستگی چشمی و فعالیت‌هایی برای بهبود هماهنگی چشم و دست است تا تمرکز دیداری در خواندن افزایش یابد.

دیسلکسی زبانی

در این نوع، مشکل اصلی در درک معنی جملات، دستور زبان و ساختار کلام است.

فرد ممکن است کلمات را به‌درستی بخواند اما مفهوم جمله را درک نکند.

این اختلال به مشکلات در پردازش زبانی مغز مرتبط است و اغلب با دشواری در گفتار و درک شنیداری همراه است.

درمان شامل گفتاردرمانی، تمرینات درک مطلب، و آموزش زبان به شیوه‌ی تعاملی و چندحسی است تا فرد بتواند ارتباط معنایی بین کلمات و جملات را بهتر درک کند.

دیسلکسی ترکیبی

این نوع دیسلکسی ترکیبی از دو یا چند نوع دیگر است، مانند ترکیب مشکلات واجی و بصری.

فرد ممکن است هم در تشخیص صداها و هم در پردازش دیداری دچار دشواری باشد.

علت آن معمولاً مجموعه‌ای از عوامل عصبی و محیطی است.

درمان دیسلکسی ترکیبی نیاز به رویکرد جامع دارد که شامل آموزش چندحسی (ترکیب روش‌های دیداری، شنیداری و لمسی)، حمایت روانی-تحصیلی و همکاری بین والدین، معلم و درمانگر برای ایجاد برنامه آموزشی اختصاصی است.

علائم بیماری دیسلکسیا

ابتلا به بیماری دیسلکسیا باعث بروز یکسری علائم در فرد مبتلا میشود که این علائم عبارتند از:

• آهسته خواندن و آهسته نوشتن
• اشتباه نوشتن حروف شبیه به هم
• اشتباه کردن ترتیب حروف در داخل کلمات
• داشتن املائی ضعیف و به صورت متناقض
• سخت بودن انجام یکسری کار ها برای وی
• مشکل در برنامه ریزی کردن و سازماندهی نمودن
• درک مطالب شفاهی و عدم درک اطلاعات نوشتاری و مشکل در آن

علائم بیماری دیسلکسیا

این بیماری در رده های سنی مختلف علائم متفاوتی را از خود نشان می دهد.

در دوران قبل از مدرسه، دوران مدرسه و دوران نوجوانی و بزرگسالی علائم کاملا متفاوت هستند.

در دوران قبل از مدرسه این بیماری باعث بروز علائمی چون دیر صحبت کردن، دیر یاد گرفتن کلمات جدید، مشکل در یاد گرفتن حروف، عدد ها و رنگ ها، اشتباه در کلمات با تلفظ مشابه و مشکل در یاد گرفتن بازی های ریتم دار میشود.

در دوران مدرسه ابتلا به این بیماری علائمی چون عدم توانایی در درست خواندن با توجه به سنی، اختلال در پردازش و درک کردن، اختلال در یاد گرفتن درست ترین کلمه، مشکل در دیدن شباهت و تفاوت حروف و کلمه ها، اختلال در هجی کردن کلمات و دوری کردن از هرگونه فعالیتی که به خواندن نیاز دارد، را در فرد ایجاد می کند.

در دوران نوجوانی و بزرگسالی این بیماری باعث بروز علائمی چون به سختی خواندن و نوشتن، آهسته خواندن و نوشتن، سخت هجی کردن کلمات، اشتباه تلفظ کردن کلمات، مشکل در خلاصه نمودن داستان، مشکل در یاد گرفتن زبانی دیگر، مشکل در عمل حفظ کردن، درک نکردن جوک ها و جملات خاص و وجود مشکل در حل نمودن مسائل ریاضی، میشود.

دیسلکسیا چگونگی تشخیص داده میشود؟

تشخیص دادن بیماری دیسلکسیا معمولاً در دوران کودکی و بزرگسالی صورت می‌ گیرد.

تشخیص بیماری در افراد بزرگسال نشان دهنده این است که علائم ناشی از این بیماری از بدو تولد تا بزرگسالی با فرد بوده است، ولی باز هم ممکن است بعضی از افراد این بیماری را به صورت اکتسابی مبتلا شده باشند.

گاهی اوقات والدین فرد بیمار یا معلمان وی در رابطه با ابتلا به این بیماری مشکوک می‌شوند که در این شرایط باید حتماً فرد از لحاظ ابتلا به این بیماری مورد ارزیابی قرار بگیرد. با تشخیص زود هنگام این بیماری می‌ توان آن را مدیریت کرد و عارضه های ناشی از آن را کاهش داد.

تشخیص دادن این بیماری راهی برای حمایت کردن و پشتیبانی کردن از کودکان و نوجوانان است.

برای تشخیص دادن این بیماری ارزیابی ‌هایی صورت میگیرد که در این مقاله از سایت دکتر سیدفخرالدین آرمن برایتان آورده ایم زیر صورت می‌ گیرد:

• بررسی میزان هوش
• بررسی اطلاعات زمینه ای و سوابق خانوادگی و رشد فرد
• بررسی میزان تشخیص کلمات
• ارزیابی مهارت های شفاهی زبان
• بررسی میزان درک مطالب
• بررسی مهارت سلیس و میزان روان بودن تکلم فرد
• بررسی پردازش واج
• بررسی پردازش صدا ها و کلمات به وسیله مغز
• بررسی دانش واژگان
• ارزیابی توانایی فرد در خواندن کلمات جدید

نکاتی در رابطه با بیماری دیسلکسیا

بیماری دیسلکسیا نوعی اختلال مادام العمر می باشد که در صورت درمان کردن درست آن امکان یادگیری فرد مبتلا فراهم شده و می تواند با چالش های آن کنار بیاید و به موفقیت های زیادی در زمینه تحصیلی و شغلی خود دست پیدا کند.

اگر در صورت ابتلا به این بیماری مداخله زودهنگام انجام شود و خانواده ها حمایت لازم را داشته باشند درمان موفقیت آمیز خواهد بود.

گاهی با استفاده از دارو امکان مدیریت این اختلال و اختلالات مرتبط با آن چون اضطراب و بیش فعالی فراهم می‌شود.

پس با درمان کردن اختلال دیسلکسیا می توان باعث مدیریت این اختلال شد.

درمان بیماری دیسلکسیا

برای درمان اختلال دیسلکسیا هنوز هیچ روش قطعی وجود ندارد که بتواند عملکرد غیرطبیعی مغز را به‌طور کامل اصلاح کند.

به همین دلیل، این اختلال معمولاً تا پایان عمر همراه فرد باقی می‌ماند.

با این حال، تشخیص زودهنگام و شناسایی نیازهای خاص هر بیمار و شروع اقدامات درمانی مناسب می‌تواند نقش مؤثری در بهبود مهارت‌های یادگیری و افزایش شانس موفقیت فرد داشته باشد.

استفاده از روش‌های آموزشی هدفمند

دیسلکسیا را می‌توان با بهره‌گیری از روش‌های آموزشی ویژه و برنامه‌ریزی‌شده تا حد زیادی کنترل و مدیریت کرد.

هرچه این آموزش‌ها زودتر آغاز شوند، نتایج بهتری به همراه خواهند داشت.

انجام تست‌های روان‌شناسی به معلمان کمک می‌کند تا برنامه آموزشی اختصاصی برای کودک طراحی کنند.

در این روش‌ها معمولاً از ترکیب حواس مختلف مانند شنوایی، بینایی و لامسه برای تقویت یادگیری استفاده می‌شود.

برای مثال، گوش دادن به نسخه صوتی درس‌ها همراه با دنبال کردن کلمات با انگشت، می‌تواند درک و پردازش اطلاعات را در مغز کودک تقویت کند.

تمرکز بر آموزش مهارت‌های پایه خواندن

درمان دیسلکسیا در کودکان معمولاً با تمرکز بر آموزش مهارت‌های بنیادی خواندن انجام می‌شود، از جمله:

• تشخیص صداهای کوچک و استفاده از آن‌ها در ساخت واژه‌ها (آموزش تلفظ و واج‌شناسی)
• درک حروف و ترکیب آن‌ها برای ایجاد صداها و کلمات (آموزش صداشناسی)
• درک و تفسیر متن خوانده‌شده
• تمرین خواندن با صدای بلند برای افزایش دقت و سرعت
• ساختن واژه‌نامه شخصی از کلمات یادگرفته‌شده برای افزایش دایره لغات
  برگزاری جلسات آموزشی منظم با متخصص خواندن می‌تواند برای بسیاری از کودکان مفید باشد.
  در موارد شدیدتر، ممکن است تعداد جلسات بیشتر و روند پیشرفت کندتر باشد.

طراحی برنامه آموزشی اختصاصی

در برخی کشورها مانند ایالات متحده، مدارس موظف‌اند برای دانش‌آموزان مبتلا به دیسلکسیا برنامه آموزشی ویژه طراحی کنند.

در این برنامه که به نام “برنامه آموزش فردی” یا IEP شناخته می‌شود، نیازهای آموزشی کودک به‌صورت دقیق مشخص شده و روش‌های کمک به پیشرفت او تدوین می‌گردد.

گفت‌وگو با معلمان و مسئولان مدرسه برای تدوین این برنامه می‌تواند نقش مهمی در پیشرفت تحصیلی کودک داشته باشد.

اهمیت درمان زودهنگام

شروع درمان در سنین پایین، به‌ویژه در دوران پیش‌دبستانی یا کلاس اول، تأثیر قابل‌توجهی در بهبود مهارت‌های خواندن دارد.

کودکانی که زودتر تحت آموزش قرار می‌گیرند، معمولاً در سال‌های بعدی مدرسه عملکرد بهتری دارند.

اگر درمان به تعویق بیفتد، یادگیری مهارت‌های لازم سخت‌تر شده و احتمال عقب‌ماندگی تحصیلی افزایش می‌یابد.

در موارد شدید، ممکن است فرد هرگز نتواند به‌صورت طبیعی بخواند، اما می‌تواند با یادگیری روش‌های جبرانی و استفاده از ابزارهای کمک‌آموزشی، عملکرد خود را در مدرسه و زندگی روزمره بهبود دهد.

به‌طور کلی، هدف از درمان دیسلکسیا «برطرف کردن کامل اختلال» نیست، بلکه کمک به فرد برای سازگاری، رشد مهارت‌های جبرانی و افزایش اعتمادبه‌نفس در مسیر یادگیری است.

تفاوت دیسلکسیا با کندخوانی یا کم‌هوشی

در اختلال دیسلکسی  فرد با هوش عادی یا حتی بالا ممکن است به‌خوبی نتواند مهارت‌های خواندن، نوشتن یا پردازش زبان را به‌طور طبیعی به‌دست آورد.

در کنار آن، در کسانی که کندخوانی دارند یا مبتلا به کم‌هوشی هستند، وضعیت متفاوت است.

دیسلکسی نوعی اختلال یادگیری ویژه است که مغز در پردازش آوایی، بصری یا زبانی دچار چالش خاصی می‌شود.

درحالی‌که کندخوانی معمولاً نشان‌دهنده سرعت پایین یادگیری یا ضعف در تمرکز یا حافظه است، اما لزوماً نشانه هوش پایین نیست.

در کم‌هوشی، سطح کلی توانایی شناختی (IQ) پایین‌تر از میانگین قرار دارد و اختلال غالب در یادگیری، استدلال و حل مسئله دیده می‌شود.

در حالی که در دیسلکسی، توانایی‌های شناختی می‌توانند طبیعی یا حتی بالا باشند، اما فرد در حوزه‌های خاصی مثل رمزگشایی کلمات یا درک خواندن مشکل دارد.

بنابراین، اگر فردی با هوش نرمال اما دچار مشکل در خواندن و نوشتن است، به‌احتمال زیاد با دیسلکسی روبه‌رو است و نه کندخوانی ساده یا کم‌هوشی؛ این نکته به والدین، معلمان و متخصصان کمک می‌کند تا تشخیص دقیق‌تر و مداخلات مخصوص را انتخاب کنند.

زندگی با دیسلکسیا

زندگی با دیسلکسی می‌تواند چالش‌های خاص خود را داشته باشد، اما با آگاهی و حمایت مناسب، فرد می‌تواند موفق و مستقل باشد.

افراد مبتلا به دیسلکسی اغلب در خواندن، نوشتن، هجی کردن و گاهی در درک جملات پیچیده با مشکل مواجه می‌شوند، اما این اختلال تأثیری بر هوش عمومی یا توانایی‌های خلاقانه آن‌ها ندارد.

یکی از مهم‌ترین نکات زندگی با دیسلکسی، استفاده از استراتژی‌ها و ابزارهای کمکی است.

نرم‌افزارهای آموزشی، فلش‌کارت‌ها، تمرین‌های چندحسی و گفتاردرمانی می‌توانند در تقویت مهارت‌های خواندن و نوشتن بسیار مؤثر باشند.

حمایت خانواده، معلمان و متخصصان یادگیری، نقش کلیدی در افزایش اعتماد به نفس و ایجاد انگیزه برای یادگیری دارد.

افراد با دیسلکسی معمولاً در پیدا کردن روش‌های یادگیری شخصی موفق هستند؛ برای مثال، بعضی بهتر از طریق شنیدن یا انجام فعالیت‌های عملی یاد می‌گیرند تا از طریق خواندن متن.

رعایت این نکات و ایجاد محیطی حمایتی باعث می‌شود که زندگی با دیسلکسی نه تنها چالش برانگیز نباشد، بلکه فرصت‌های ویژه‌ای برای رشد خلاقیت و مهارت‌های حل مسئله فراهم کند.

در نهایت، مهم است که جامعه و محیط آموزشی به جای تمرکز بر ضعف‌ها، روی توانایی‌ها و استعدادهای فرد مبتلا به دیسلکسی تأکید داشته باشند تا او بتواند زندگی موفق و با کیفیتی داشته باشد.