خواب پریشی یا پاراسومنیا (Parasomnias)
خواب پریشی نوعی اختلال است که در آن بیمار متوجه رفتارها، حرکات، احساس ها و صداهای غیر طبیعی هنگام خواب میشود.
حتی ممکن است این تغییرات بین خواب و بیداری نیز برای افراد اتفاق بیفتد و در موارد شدیدتر فرد هنگام بیدار شدن چنین تجربه ای دارد.
پاراسومنیا چیست؟
پاراسومنیا به شرایطی گفته میشود که فرد خواب کاملاً طبیعی دارد اما فتارهای غیرطبیعی در خواب باعث میشود تا نگرانی ها و مشکلات زیادی برای آنها اتفاق بیفتد.
معمولاً فرد در بروز چنین رفتاری اراده و کنترل ندارد.
هر چقدر که علائم افراد در زمان خواب شدیدتر باشد نگرانی بابت شدت گرفتن این اختلال افزایش پیدا می کند که باید حتماً بیماران تحت درمان قرار بگیرند.
انواع پاراسومنیا
پاراسومنیا نوعی اختلال خواب است اما هر فرد ممکن است تجربه متفاوت از این عارضه داشته باشد.
پاراسومنیای خواب غیر REM
در چنین شرایطی افراد خواب کاملاً عمیقی دارند اما خاطره یا ذهنیتی از خواب و تمام رویاهایی که می بینند نخواهند داشت.
معمولاً این نوع اختلال خواب در کودکان شایع تر است که ممکن است شرایطی مثل خوابگردی، کابوس های شبانه بیداری های گیج کننده یا صحبت کردن در خواب را تجربه نمایند.
معمولا این اختلال بر اثر افزایش دمای بدن، استرس، کم خونی یا آپنه خواب رخ می دهد.
پاراسومنیای خواب REM
این نوع اختلال خواب معمولاً در افراد بزرگسال رخ می دهد، در این مرحله مغز فعال است اما بدن به نوعی فلج میشود.
این افراد بر اثر چنین اختلالی دچار کابوس های شبانه یا رفتارهای تکراری مثل فریاد زدن، مشت زدن و لگد زدن هستند، چنین اختلالی در افراد مسن می تواند علائم اولیه بیماری های عصبی نیز باشد.
پاراسومنیای مرتبط با مرز بین خواب و بیداری
این اختلال در مرز بین خواب و بیداری اتفاق می افتد.
به گونه ای که فرد تصور می کند هوشیار است اما بدن دچار فلجی میشود که به آن عنوان بختک می دهند.
در این افراد احتمال بروز حملات ناگهانی خواب نیز وجود دارد.
پاراسومنیای حرکتی یا فیزیولوژیک
مبتلایان به این اختلال روان پریشی در طی خواب ممکن است تکان های ناگهانی را تجربه کنند، ضمن اینکه در این افراد دندان قروچه شبانه و حرکات دوره ای اندام ها در خواب شایع است.
پاراسومنیای نادر
در این اختلال خواب ممکن است افراد دچار شب ادراری شوند یا رفتار جنسی در خواب داشته باشند، اگر چه چنین اختلالی بسیار نادر است اما می تواند از نوع خطرناک آن شناخته شود.
علائم و نشانههای خواب پریشی
مبتلایان به اختلال خواب پریشی اغلب نشانه هایی را تجربه می کنند که با توجه به شدت آسیب، میزان آن برای هر فرد متغیر است.
از علائم عمومی خواب پریشی باید به انجام رفتارهای غیرارادی در خواب اشاره کرد.
ممکن است این افراد دچار کم خوابی، استرس یا تب شوند و اغلب از اتفاقاتی که حین خواب برای آنها رخ می دهد پس از بیداری ناآگاه هستند.
مبتلایان به اختلال خواب پریشی بر اساس نوع اختلال علائم خاصی تجربه می کنند که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.
پاراسومنیای خواب عمیق
- خوابگردی و راه رفتن
- فریاد و جیغ ناگهانی در خواب
- وحشت های شدید بدون علت مشخص
- تپش قلب ناگهانی و تعریق زیاد
- گیجی شدید بعد از بیدار شدن
- صحبت های بی ربط در خواب
- پاراسومنیای خواب REM:
- کابوس های ترسناک
- مشت یا لگد زدن در خواب
- خطر آسیب به فرد یا اطرافیان
علائم مرزی خواب و بیداری
- ناتوانی موقت در حرکت یا صحبت کردن
- تست فشار روی قفسه سینه
- ترس شدید و کوتاه
- توهمات دیداری یا شنیداری
علائم حرکتی
- دندان قروچه شبانه
- تکان خوردن ناگهانی
- بیدار شدن با سردرد یا درد فک
- حرکات تکراری و شدید پا
علائم نادر
- خوردن غذا در خواب
- شب ادراری
- رفتار جنسی در خواب
- آسیب های بی دلیل مثل کبودی و زخم
تشخیص پاراسومنیا
مشکلاتی مثل پاراسومنیا یا خواب پریشی از بیماری های محسوب میشود که باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد.
و از آنجایی که علائم آن می تواند با سایر بیماری ها مشابه باشد پزشکان مراحل تشخیص را با دقت بیشتری سپری می کنند و از روش های تخصصی استفاده خواهند کرد.
در ابتدا برای تشخیص خواب پریشی پزشکان شرح حال بالینی بیمار را دریافت کرده تا متوجه شوند که فرد در چه ساعتی از خواب شب دچار اختلال میشود.
بعد از بیداری چه علائمی دارند و آیا سابقه استرس، کم خوابی، مصرف داروهای خاص و الکل را داشته اند یا خیر.
در این مرحله پزشک متخصصی مانند دکتر سیدفخرالدین آرمن میزان آسیب به خود فرد یا دیگران را بررسی می کند و سابقه خانوادگی آنها را در زمینه این اختلال به طور جدی ارزیابی خواهند کرد.
برای تشخیص این اختلال پزشکان از تکنیک های دقیق تر مثل معاینه بالینی و روانپزشکی استفاده می کنند تا وضعیت عصبی افراد، احتمال ابتلا به افسردگی یا اضطراب را بررسی کنند.
پزشک می تواند با استفاده از نوار مغز و نوار خواب رفتارهای خشن یا خطرناک بیمار را بررسی کرده و شک به اختلال رفتاری خواب در این زمینه بررسی خواهد شد.
ضمن اینکه پزشکان می توانند با این روش حرکت چشم، تنفس و اکسیژن و فعالیت مغز را بررسی نمایند و تردید به صرع یا زمان شروع این بیماری را متوجه خواهند شد.
در روند تشخیص پاراسومنیا پزشکان تشخیص افتراقی را نیز بسیار مهم می دانند.
در این مورد متخصصان تلاش می کنند هر نوع اختلال احتمالی مثل حملات پانیک شبانه، عوارض دارویی صرع و یا اختلالات حرکتی خواب را بررسی کنند.
متوجه میشوند که مشکلات و علائمی پیش آمده به چه علت و بنا بر ابتلا به کدام بیماری و اختلال رخ داده است.
درمان خواب پریشی یا پاراسومنیا
کسانی که تجربه ابتلا به خواب پریشی را داشته اند معمولاً با مشکلاتی مواجه میشوند که روال طبیعی زندگی آنها را سمت و سوی منفی می دهد.
بنابراین پزشکان برای درمان چنین اختلالی از فرایندهای مرحله ای و ترکیبی استفاده می کنند و با توجه به سن بیمار و شدت علائم بهترین اقدامات درمانی صورت می پذیرد.
اصلاح سبک زندگی و بهداشت خواب
در اولین اقدام برای درمان خواب پریشی پزشک اصلاح سبک زندگی را پیشنهاد می دهد، مهم است که هر فرد برنامه خواب منظم و خواب کافی داشته باشند.
در صورت داشتن اضطراب و استرس باید راهکارهای آرامسازی را یاد گرفته و از مصرف انواع مواد محرک مثل سیگار الکل اجتناب کنند.
البته مهم است که از عصر به بعد از مصرف کافئین خودداری نمایند، این افراد نباید قبل از خواب صفحه تلویزیون، موبایل یا هر نوع نور آبی را مشاهده کنند.
البته توصیه میشود که ورزش منظم داشته باشند و این فعالیت ها در ابتدای روز انجام دهند.
در مورد بهداشت خواب نیز باید حتماً محیط های آرام، تاریک و خنک را در نظر داشته باشید.
توصیه میشود که از غذا خوردن سنگین قبل از خواب خودداری کرده و به هیچ عنوان چرت های طولانی در طی روز نداشته باشید.
درمان دارویی و مکملها
بهترین و موثرترین اقدام برای درمان خواب پریشی تجویز داروها و مکمل هایی است که به کنترل بیماری کمک کرده و شرایط بهتری را هم از نظر جسمی و هم از نظر روانی برای بیمار فراهم می سازد.
پاراسومنیا چقدر شایع است؟
پاراسومنیا به عنوان اختلال خواب پریشی عارضه ای نسبتاً شایع است که ممکن است نوع متفاوت آن برای افراد در سنین مختلف و شرایط متفاوت ایجاد شود.
تقریباً ۴۰ درصد از افراد در طول زندگی خود حداقل یک بار پاراسومنیا را تجربه می کنند که درصد زیاد از آنها این اختلال را به صورت خفیف و گذرا دارند و نیاز به درمان ندارد.
احتمال شیوع اختلال خواب پریشی در کودکان حدود ۷۰ درصد است که بیشترین و شدیدترین حالت آن در سن ۳ تا ۱۰ سالگی اتفاق می افتد.
حدود ۱۰ الی ۱۵ درصد بزرگسالان نیز به پاراسومنیا پایدار مبتلا هستند که ممکن است علائم متفاوت تجربه کنند و این افراد حداقل یک بار تجربه فلج خواب یا بختک را داشته اند.
آیا کودکان و بزرگسالان به یک شکل درگیر میشوند؟
پاراسومنیا یا اختلال خواب پریشی عارضه ای است که در کودکان و بزرگسالان به یک شکل اتفاق نمی افتد، این عارضه می تواند نوع متفاوتی داشته باشد و علت و شدت آن برای گروه های سنی مختلف متفاوت است، ضمن اینکه می تواند پیامدهای متنوعی را ایجاد کند.
معمولا پاراسومنیا در کودکان نگران کننده نیست و ممکن است کودک دچار خوابگردی، صحبت کردن در خواب، شب ادراری یا وحشت و شبانه شود.
در حالی که پاراسومنیا در بزرگسالان با علائمی مثل کابوس های مکرر، بختک و دندان قروچه رخ می دهد.