یکی از روش های کاربردی و غیر تهاجمی برای تحریک مغز از طریق جریان الکتریکی ضعیف، tDCS نام دارد.
برای انجام این روش تشخیصی متخصصان دو الکترود را بر روی سر بیمار قرار می دهند.
این الکترودها در دو نوع مثبت و منفی شناخته میشوند و می توان جریان الکتریکی را از طریق به مغز انتقال داد.
جریان الکتریکی منتقل شده از طریق الکترودها فعالیت نورونی را در نواحی خاصی از مغز تغییر می دهد.
هدف اصلی از این تحریک تقویت یا کاهش فعالیت نواحی خاصی از مغز است که ارتباط مستقیمی با اضطراب دارد.
قبل از اینکه بخواهیم با جزئیات بیشتر در مورد این روش صحبت کنیم باید بدانید که رایج ترین اختلال روانی در افراد اضطراب است.
با توجه به زندگی صنعتی که امروزه در دنیا حاکم است بسیاری از افراد بنا به دلایل مختلف تاثیر اضطراب را بر زندگی روزمره خود تجربه می کنند.
اضطراب می تواند اشکال متفاوتی داشته باشد که شامل اضطراب عمومی، اضطراب اجتماعی و اختلالات پانیک است.
در سال های اخیر روش های متعددی برای تشخیص و درمان اختلال اضطراب مورد استفاده قرار گرفته است که هر کدام از آنها معایب و مزایای خاص خود را داشته اند.
چند سالی است که روش tDCS به عنوان یک روش نوین برای درمان اضطراب مورد استفاده قرار می گیرد و برای مدیریت و درمان این اختلال بسیار موثر و کاربردی می باشد.
با توجه به تاثیر موثر و نتایج قابل قبول از این روش تشخیصی و درمانی محققان امید دارند که بتوانند با این روش مدیریت و درمان موفق تری در زمینه بهبود اضطراب داشته باشند.
اگر چه مطالعات همواره در این زمینه ادامه پیدا می کند اما متخصصان معتقدند که این روش ایمن برای درمان اختلالاتی مانند اضطراب بسیار کاربردی می باشد.
مکانیسم عمل tDCS در درمان اضطراب
با توجه به اینکه دستگاه tDCS برای درمان اضطراب بسیار کاربردی و کارآمد می باشد همواره این سوال مطرح میشود که مکانیسم عملکرد این روش چگونه است و چطور باعث درمان اضطراب میشود.
تعدیل فعالیتهای نورونی
بیمارانی که تحت این فرایند درمانی قرار میگیرند به تعدیل فعالیتهای نورونی میرسند. tDCS میتواند در تغییر فعالیت الکترونیکی نورونها نقش خود را ایفا کند.
تأثیر اصلی بر قشر پیشپیشانی
تأثیر قابل توجه tDCS بیشتر در فعالیت قشر پیشپیشانی دیده میشود. این ناحیه نقش مهمی در تنظیم عواطف و مدیریت استرس افراد دارد. با تمرکز بر محدوده پیشپیشانی، این تکنیک تأثیر بسزایی بر درمان اضطراب خواهد داشت.
افزایش انعطافپذیری مغزی
روش tDCS باعث افزایش انعطافپذیری مغزی میشود. به این معنا که مغز میتواند به راحتی به تغییرات محیطی پاسخ دهد و به فرد کمک میکند استرس و چالشهای روزمره را بهتر مدیریت کند.
تنظیم انتقالدهندههای عصبی
روش tDCS سبب تنظیم انتقالدهندههای عصبی میشود. این روش بر سیستمهای انتقالدهنده مانند سروتونین و دوپامین تأثیر میگذارد و باعث تنظیم خلقوخو و احساسات افراد میشود.
کاهش علائم اضطراب و نتایج کلی
در نتیجهٔ این تغییرات، بیماران با کاهش علائم اضطراب مواجه میشوند و مسیر درمان را با آرامش و سهولت بیشتری سپری میکنند.
سرعت اثرگذاری و شواهد بالینی
مطالعات نشان میدهد اگر این روش بهدرستی و در مراکز معتبر انجام شود، در مدت بسیار کوتاهی علائم اضطراب کاهش پیدا میکند و بیماران به صورت معنادار حس آرامش را در موقعیتهای حساس تجربه میکنند.
توصیه برای اضطراب اجتماعی
این روش درمانی بهخصوص برای کسانی که با اضطراب اجتماعی دست و پنجه نرم میکنند توصیه میشود.
بهبود کیفیت خواب
انجام tDCS باعث میشود بیماران خواب با کیفیتی تجربه کنند.
کیفیت بالاتر خواب → بهبود سلامت روان و کاهش بیشتر علائم اضطراب.
بهبود عملکردهای شناختی (توجه و تمرکز)
درمان اضطراب با tDCS به بهبود عملکردهای شناختی کمک میکند.
افرادی که اضطراب دارند معمولاً توجه و تمرکز کافی ندارند؛ پس از درمان با tDCS تأثیر مثبت آن را بر افزایش تمرکز و توجه خود متوجه میشوند.
مزایای درمان اضطراب با روش tDCS
مزایای درمان اضطراب با روش tDCS به صورت زیر است:
غیرتهاجمی بودن و عوارض جانبی بسیار محدود
- روش tDCS کاملاً غیرتهاجمی است
- نیازی به جراحی یا داروهای قوی ندارد
- عوارض جانبی بسیار محدود و تقریباً بدون نگرانی
کاهش معنادار علائم اضطراب
- بیماران به طور چشمگیر اضطراب کمتری تجربه میکنند
- علائم به مرور زمان برطرف میشود
- تنظیم احساسات از طریق تحریک نواحی خاص مغز
مناسب برای افرادی که به داروهای روانپزشکی پاسخ ندادهاند
- جایگزین یا مکمل مؤثر برای کسانی که از داروها نتیجه نگرفتهاند
- کاهش عوارض جانبی داروها با استفاده از tDCS
بهبود کیفیت خواب
- اضطراب معمولاً خواب را مختل میکند
- tDCS مستقیماً کیفیت خواب را افزایش میدهد
- خواب بهتر → کاهش علائم اضطراب و بهبود سلامت روان
سازگاری و درمان مکمل
- میتوان همزمان با دارو درمانی و رواندرمانی استفاده کرد
- نتایج سریعتر و بهتر
- امکان طراحی برنامه درمانی جامعتر توسط پزشک
- عوارض و اختلالات کمتر برای بیمار
کاهش هزینههای درمان
- هزینه بسیار کمتر نسبت به روشهای دیگر و داروهای گرانقیمت
- در بلندمدت کاملاً بهصرفهجویی دارد
- بدون نیاز به ابزارها و داروهای گران
امکان انجام در خانه و دسترسی آسان
- طراحی شده برای استفاده راحت در منزل
- بدون نیاز به مراجعه مکرر به کلینیک
- بیمار میتواند زمان و مکان درمان را خودش انتخاب کند
ماندگاری و اثربخشی طولانیمدت
- تأثیر درمان کاملاً ماندگار و دائمی است
- با مراقبت معمولی، از بازگشت اضطراب جلوگیری میشود
- کمک به رسیدن به سلامت کامل قبل از شدیدتر شدن اختلال
عوارض درمان افسردگی با دستگاه TDCS
به طور کلی، تحریک الکتریکی مغز از راه پوست سر (tDCS) یکی از امنترین گزینههای درمانی برای افسردگی به شمار میرود و تا به امروز هیچ عارضه جانبی شدید یا پایداری برای آن گزارش نشده است.
چون شدت جریان الکتریکی که به مغز میرسد بسیار ضعیف و کاملاً کنترلشده است، هیچ خطر جدی برای بیمار ایجاد نمیکند.
البته تحقیقات در مورد عوارض احتمالی بلندمدت این روش همچنان ادامه دارد.
شایعترین عوارض جانبی گزارششده، تحریک یا قرمزی پوست سر، خارش خفیف و گاهی سوزش مختصر در محل قرارگیری الکترودها است.
در موارد نادرتر، برخی افراد سردرد ملایم، احساس سرگیجه یا تهوع گذرا را تجربه کردهاند.
با وجود ایمنی بالای این روش، نتیجه و میزان عوارض به شدت به تجربه و تخصص فردی که دستگاه را تنظیم و اعمال میکند بستگی دارد؛ به همین دلیل انجام tDCS برای درمان افسردگی حتماً باید زیر نظر دکتر سیدفخرالدین آرمن یا تکنسین آموزشدیده و مجرب صورت گیرد تا احتمال هرگونه مشکل به حداقل برسد و درمان با حداکثر ایمنی و اثربخشی انجام شود.
مقایسه TDCS با سایر روشهای درمان اضطراب
مقایسه TDCS با سایر روشهای درمان اضطراب به صورت زیر است:
| روش درمان | نحوه عملکرد | سرعت اثرگذاری | عوارض جانبی | مناسب برای چه افرادی |
|---|---|---|---|---|
| TDCS (تحریک الکتریکی فراجمجمهای) |
ایجاد جریان الکتریکی خفیف برای تنظیم فعالیت نورونها و کاهش اضطراب | اثرگذاری متوسط (چند جلسه تا چند هفته) | سردرد خفیف، سوزنسوزن شدن، خستگی کوتاهمدت | افراد با اضطراب متوسط تا شدید، کسانی که نمیخواهند دارو مصرف کنند |
| درمان شناختی–رفتاری (CBT) | اصلاح افکار اضطرابی و آموزش مهارتهای مدیریت استرس | اثرگذاری نسبتاً سریع (۴ تا ۸ جلسه) | تقریباً بدون عارضه | اکثر افراد مبتلا به اضطراب بهخصوص اضطراب اجتماعی و پانیک |
| داروهای ضد اضطراب | تنظیم انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین | اثرگذاری سریع تا متوسط (۲ هفته تا ۱ ماه) | وابستگی، خوابآلودگی، کاهش تمرکز، مشکلات گوارشی | افراد با اضطراب شدید یا حملات پانیک مکرر |
| درمان EMDR | بازپردازش تروما با تحریک حرکتی چشم و کاهش شدت اضطراب | اثرگذاری نسبتاً سریع | احساسات شدید در حین جلسه | افرادی که اضطراب ناشی از تروما دارند |
| مدیتیشن و تکنیکهای آرامسازی | کاهش تحریکپذیری سیستم عصبی و بهبود تمرکز | اثرگذاری تدریجی (چند هفته) | بدون عارضه | اضطراب خفیف تا متوسط، افراد علاقهمند به روشهای بدون دستگاه و بدون دارو |
| نوروفیدبک | تنظیم امواج مغزی از طریق بازخورد لحظهای | اثرگذاری متوسط تا طولانی (۱۰ تا ۲۰ جلسه) | سردرد خفیف، خستگی | افرادی که اضطراب مزمن یا مقاوم دارند |
هزینه نقشه مغزی برای تشخیص افسردگی
تعرفه انجام نقشهبرداری مغزی (QEEG) بر اساس بخشنامه و نرخنامه مصوب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تعیین میگردد.
با این حال، مبلغ نهایی ممکن است با توجه به نوع دستگاههای مورد استفاده، سطح تجهیزات کلینیک، تعداد کانالهای ثبت و همچنین خدمات جانبی ارائهشده کمی متفاوت باشد.
مراکز معتبر مختلف این خدمت را با تعرفههای نزدیک به هم و گاهی همراه با بستههای تشخیصی-درمانی ترکیبی عرضه میکنند که همین امر میتواند باعث تفاوت جزئی در هزینه کل شود.