اختلال اینسومنیا یا بی‌ خوابی چیست؟

زمانی که شخصی برای خوابیدن دچار مشکل باشد، یعنی هنگام خواب شبانه خیلی زود بیدار شود و دیگر نتواند دوباره به خواب برود و اینکه هنگام بیداری احساس خستگی زیادی داشته باشد، دچار اختلال اینسومنیا یا بی خوابی شده است.

اینسومنیا نوعی اختلال شایع خواب است که مانع از خواب کافی در فرد می گردد و فرد مبتلا به آن برای اینکه به خواب برود باید مدت زمان زیادی را سپری کند‌ و زودتر از حالت معمول از خواب شبانه بیدار شود.

وجود این اختلال بسیار رنج آور بوده و بر روی کیفیت زندگی فرد اثر می گذارد.

از نشانه های ابتلا به اینسومنیا می توان موارد زیر را عنوان نمود:

• زمانی که فرد برای بیشتر از ۳ ماه، دست کم ۳ بار در هفته دچار بی خوابی شود.
• زمانی که بی خوابی موجب پریشانی و مختل کردن زندگی فرد میشود.

علائم اینسومنیا یا بی خوابی

ابتلا به اختلال اینسومنیا همراه با یکسری علائم است که این علائم به شرح زیر می باشد:

• اکثر شب ها را بیدار بودن
• سخت خوابیدن و بیدار شدن به صورت ممتد در طول خواب شبانه
• داشتن حس خواب آلودگی و خستگی زیاد در طول روز
• صبح خیلی زود از خواب بیدار شده و به ادامه دادن خواب تمایلی وجود نداشته باشد.
• خطا کردن در زمان انجام دادن کار های روزانه
• نداشتن تمرکز و مشکل در به خاطر سپردن مسائل روزانه
• بد اخلاق شدن و وجود تغییرات رفتاری چون داشتن اضطراب
• وجود نگرانی برای داشتن خواب کافی

انواع اینسومنیا یا بی خوابی

اینسومنیا دارای انواع مختلف به قرار زیر است:

با توجه به مدت زمان بروز بی خوابی

اینسومنیا مزمن

با مزمن شدن مشکلات بی خوابی و طولانی شدن آن، باید این مشکل را جدی گرفته و نگران وجود آن شد.

در صورت مبتلا شدن به بی خوابی مزمن، فرد به صورت همیشگی با این مشکل درگیر می باشد.

اینسومنیا حاد

اینسومنیا با بی خوابی حاد برای مدت زمان چند هفتگی یا چند ماهی فرد را درگیر می کند، ولی موقتی می باشد و این موقتی بودن از ویژگی های این نوع اختلال است.

زمانی که فرد فعالیت خاصی در سبک زندگی خود دارد با این اختلال مواجه می‌شود و وجود آن نیاز به درمان خاصی ندارد.

مثلا داشتن فشار کاری برای مدت زمان کوتاه باعث بی خوابی در آن دوران می‌شود که با رفع شدن آن، بی خوابی نیز برطرف می گردد و خواب فرد به حالت طبیعی بازمی گردد.

با توجه به علت بروز بی خوابی

اینسومنیا اولیه

این نوع بی‌خوابی زمینه پزشکی نداشته و بیماری های پزشکی موجب ایجاد آن نشده است‌.

این بی خوابی با گذشت زمان در فرد بروز می باید و وی را درگیر می کند.

اینسومنیا ثانویه

ابتلا به اینسومنیا ثانویه دارای علت مشخصی است و با نام اینسومنیا همراه نیز آن را می شناسند.

علت ابتلا به این بی خوابی مشکلات پزشکی و دارو های مصرفی است.

از این رو برای رفع آن باید بیماری موجود را رفع کرده یا مصرف دارو های ایجاد کننده بی خوابی را قطع نمود.

چه عواملی بر روی بی خوابی یا اینسومنیا تاثیر می گذارد؟

برخی عوامل هستند که ریسک ابتلا به بی خوابی را در فرد افزایش می دهند از جمله:

• وجود عفونت یا جراحات ایجاد شده به صورت جزئی و ابتلا به بیماری هایی چون رفلاکس اسید معده
• داشتن سابقه خانوادگی در ابتلا به بی خوابی
• داشتن مشکلات مربوط به سلامت روان چون اضطراب داشتن، افسرده بودن، کابوس دیدن و …
• بالا رفتن فعالیت مغزی یا کم شدن مقدار مواد شیمیایی موجود در داخل مغز
• استفاده طولانی و مداوم از الکل و مواد مخدر
• داشتن عادت های بد خواب مثل مدام چرت زدن یا استفاده کردن از کافئین پیش از خوابیدن
• داشتن شرایط سخت زندگی، همراه با استرس
• وجود تغییراتی در روند زندگی مثل جابجا شدن به منزلی دیگر یا خوابیدن در مکانی که ناآشنا است.

دلایل ابتلا به اینسومنیا یا بی خوابی

ابتلا به اختلال بی خوابی دلایل مختلفی دارد و هر فرد می تواند با یکی از دلایل بی خوابی یا ترکیبی از آنها روبرو شود.

از مهم ترین علت های اختلال بی خوابی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

وجود بیماری های جسمانی

وجود مشکلات جسمانی چون داشتن درد های مزمن در داخل بدن، داشتن بیماری های ریوی، گوارشی، بیماری های قلبی و اختلال های هورمونی باعث بی خوابی در فرد میشود.

داشتن عادت های رفتاری نادرست در زمان خوابیدن

برخی عادت های رفتاری چون چرت زدن های عصرانه، داشتن فعالیت تحریک کننده پیش از خواب، غذا خوردن و … باعث می‌شوند که فرد در طول شبانه روز خواب مفید و با کیفیتی را تجربه نکند.

وجود اختلالات روانشناختی

ابتلا به اختلال های روانی چون اختلال افسردگی، اضطراب، استرس بعد از سانحه و اختلال دو قطبی موجب بروز بی خوابی در فرد میشود.

مصرف کردن الکل و مواد مخدر

مواد مخدر حاوی نیکوتین بوده و نیکوتین موجود در آنها نوعی محرک است که باعث ایجاد اختلال بی خوابی در شخص مصرف کننده میشود‌.

مصرف کردن دارو

برخی دارو ها چون دارو های ضد افسردگی و همچنین دارو های مربوط به آسم و فشار خون باعث بروز بی خوابی در فرد مصرف کننده می‌شوند.

داشتن سبک زندگی نامناسب

وجود سبک زندگی نامناسب چون نداشتن فعالیت بدنی کافی، استفاده نکردن از آب و پروتئین کافی و … باعث ابتلا به اختلال بی خوابی می‌شود.

روش‌ های تشخیص اختلال اینسومنیا

اختلال اینسومنیا یا بی‌خوابی یکی از مشکلات رایج خواب است که می‌تواند کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.

تشخیص صحیح این اختلال اهمیت زیادی دارد تا بتوان درمان مناسبی برای آن انتخاب کرد.

روش‌های تشخیص اینسومنیا شامل بررسی علائم، ارزیابی‌های بالینی و تست‌های تخصصی خواب است که هر کدام نقش خاصی در شناخت دقیق مشکل دارند.

مصاحبه بالینی

مصاحبه بالینی اولین و مهم‌ترین گام در تشخیص بی‌خوابی است.

پزشک با پرسیدن سوالاتی درباره الگوی خواب، مدت زمان خوابیدن، کیفیت خواب، و مشکلات روزانه مرتبط با خواب، اطلاعات کاملی جمع‌آوری می‌کند.

بررسی سابقه پزشکی، استرس‌ها و داروهای مصرفی بیمار کمک می‌کند تا عوامل موثر در بی‌خوابی مشخص شوند.

پرسشنامه‌ های خواب

پرسشنامه‌ هایی مانند پرسشنامه کیفیت خواب پیتسبورگ (PSQI) یا پرسشنامه افسردگی و اضطراب، به پزشک کمک می‌کنند تا میزان شدت بی‌خوابی و تأثیر آن بر زندگی روزمره فرد را بهتر ارزیابی کند.

این ابزارها به صورت استاندارد شده و ساده، اطلاعات قابل اعتماد و قابل مقایسه‌ای ارائه می‌دهند.

دفترچه خواب (Sleep Diary)

یکی از روش‌های ساده و کاربردی، ثبت روزانه زمان خواب و بیداری توسط خود فرد است.

در دفترچه خواب، بیمار باید هر روز زمان رفتن به رختخواب، مدت زمان خواب، دفعات بیدار شدن و کیفیت خواب خود را یادداشت کند.

این اطلاعات به پزشک کمک می‌کند تا الگوهای خواب و عوامل محرک بی‌خوابی را شناسایی کند.

پولی‌ سومنوگرافی (Polysomnography)

پولی‌سومنوگرافی یک تست تخصصی خواب است که در آزمایشگاه خواب انجام می‌شود.

در این روش، پارامترهای مختلفی مانند فعالیت مغزی، حرکات چشم، ضربان قلب، تنفس و حرکت عضلات در طول خواب ثبت می‌شود.

این تست بیشتر برای تشخیص مشکلات پیچیده خواب مانند آپنه خواب استفاده می‌شود، اما در موارد خاص بی‌خوابی مزمن نیز کاربرد دارد.

اکتی‌ گرافی (Actigraphy)

اکتی‌گرافی یک روش غیرتهاجمی است که با استفاده از یک دستگاه کوچک شبیه ساعت که روی مچ دست بسته می‌شود، فعالیت حرکتی فرد در طول شبانه‌روز ثبت می‌شود.

این دستگاه به پزشک کمک می‌کند تا الگوهای خواب و بیداری را بررسی کند، به‌خصوص در مواردی که بی‌خوابی با اختلالات ریتم شبانه‌روزی مرتبط است.

آزمایش‌های خون و بررسی پزشکی

گاهی پزشک برای رد کردن علل جسمی یا هورمونی بی‌خوابی، آزمایش‌های خون درخواست می‌کند.

مشکلاتی مانند کم‌کاری تیروئید، کم‌خونی یا اختلالات متابولیک می‌توانند باعث اختلال خواب شوند.

بررسی داروهای مصرفی و بیماری‌های زمینه‌ای برای تشخیص دقیق ضروری است.

ارزیابی روان‌ شناختی

اختلالات روان‌شناختی مانند افسردگی، اضطراب یا استرس شدید می‌توانند نقش مهمی در ایجاد یا تشدید بی‌خوابی داشته باشند.

ارزیابی توسط روانشناس یا روانپزشک و استفاده از ابزارهای سنجش روان‌شناختی، به شناسایی این عوامل کمک می‌کند و مسیر درمان را مشخص می‌کند.

تشخیص صحیح اختلال اینسومنیا با ترکیب این روش‌ها به پزشک کمک می‌کند تا علت اصلی بی‌خوابی را شناسایی کرده و بهترین روش درمانی را انتخاب کند.

بنابراین مراجعه به متخصص خواب و انجام ارزیابی‌های کامل از اهمیت بالایی برخوردار است.

عوارض ابتلا به اینسومنیا

وجود خواب کافی و به اندازه، همانند داشتن تغذیه ای سالم و ورزش کردن دارای اهمیت است‌، به همین دلیل به هر دلیل اگر دچار بی خوابی شدید ریسک بروز مشکلات زیر را در خود بالا می برید:

• تصادف کردن و وارد شدن آسیب های بدنی
• کم شدن عملکرد و بازدهی در محیط کاری یا مدرسه
• ایجاد مشکلات روانی چون پریشانی، افسرده شدن و اضطراب داشتن
• چاق شدن
• بالا رفتن فشار خون
• ابتلا به دیابت نوع ۲
• ابتلا به بیماری های قلبی و بروز حملات قلبی
• ابتلا به اختلالات مربوط به خواب مثل بختک

درمان اختلال اینسومنیا یا بی خوابی

برای درمان بی خوابی یا اختلال اینسومنیا باید اول علت بی خوابی را تشخیص داد. با مشخص شدن علت بی خوابی و ریشه مشکل، می توان برای رفع آن اقدامات درمانی لازم را انجام داد. از مهم ترین روش های درمان بی خوابی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

استفاده از دارو درمانی

• والرین (Valerian)

• بابونه (Chamomile)

• گل گاوزبان

• پروپرانولول (در موارد خاص)

• بازرودین

• ملاتونین (Melatonin)

• رام elteon

• تری‌ سیکلیک‌ ها (مثل آمی‌تریپتیلین، دوکسپین)

• داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین و نور اپی‌ نفرین (مثل میرتازاپین)

• بنزودیازپین‌ ها (مثل دیازپام، آلپرازولام، لورازپام)

• داروهای غیر بنزودیازپینی (مثل زولپیدم، زاپیکلون، آزاپلون)

دارو های مختلفی برای رفع اختلال بی خوابی وجود دارند که از بین آنها می توان دارو های ضد افسردگی چون بنزودیازپین و زولپیدوم را نام برد.

دارو هایی که آرام بخش هستند، فعالیت سیستم عصبی را کم کرده و آرامش ذهنی را به همراه دارند و اینگونه مشکل بی خوابی نیز رفع می گردد.

استفاده از روان درمانی

از دیگر روش های درمان بی خوابی می توان روان درمانی را نام برد زیرا یکی از علت های بی خوابی وجود مشکلات روانی است که از طریق روش های درمان شناختی رفتاری، هیپنوتیزم، مدیتیشن، ریلکسیشن، انجام روانکاوی و…  می تواند موجب برطرف شدن این عارضه شود.

تغییر دادن سبک زندگی

باید سبک زندگی سالمی داشته باشید تا بتوانید عادت های خوابی سالمی را در خود به وجود آورید.

مثلا باید برای خواب خود برنامه داشته باشید، فضای خوابی که دارید آرام بوده و نوری کافی داشته باشد، از الکل و کافئین استفاده نکنید و ….