یکی از موضوعات بسیار مهمی که امروزه در مورد کودکان و نوجوانان مطرح میشود، عدم تمرکز آنها و علائم بیش فعالی است.
بیش فعالی یا اختلال نقص توجه یکی مشکلات و اختلالات روانی شایع در کودکان و نوجوانان است که باعث میشود این افراد مشکلاتی را در یادگیری، رفتار یا روابط اجتماعی خود تجربه کنند.
از مهمترین علائم بیش فعالی در کودکان و نوجوانان می توان به عدم توجه، فعالیت بسیار زیاد و رفتارهای تکانشی اشاره کرد.
یکی از موضوعات بسیار مهمی که در مورد تشخیص بیش فعالی وجود دارد این است که این اختلال با سایر مشکلات رفتاری و روانی علائم مشابهی دارند.
به همین دلیل متخصصان در تشخیص پیش فعالی با چالش های بسیار زیادی مواجه میشوند.
در سال های اخیر تکنیک های مختلف برای تشخیص پیش فعالی مورد استفاده قرار گرفت که از بهترین و جدیدترین آنها می توان به روش های تصویربرداری مغزی و نقشه برداری از فعالیت های مغزی اشاره کرد.
استفاده از این ابزارهای مکمل و دستگاه QEEG در تهران در تشخیص بیش فعالی بسیار موثر بوده و مسیر تشخیص و درمان را برای پزشک و بیماران هموار می سازند.
روش انجام نقشه مغزی برای تشخیص بیش فعالی
یکی از روش های کاربردی برای تشخیص پیش فعالی، نقشه برداری مغزی است.
سوال این است که این روش چگونه انجام میشود و چطور می توان با نتایج آن به تشخیص دقیق بیش فعالی دست یافت.
برای اینکه متخصصان بتوانند در مورد بیش فعالی تشخیص دقیقی داشته باشند علاوه بر معاینات اولیه و بررسی علائم موجود از تکنیک هایی مانند نقشه برداری مغزی استفاده می کنند:
الکتروانسفالوگرافی(EEG)
این فرایند کاملاً غیرتهاجمی می باشد و فعالیت الکتریکی مغز را با استفاده از الکترودهایی که بر روی پوست سر قرار می گیرند ثبت خواهد کرد.
استفاده از این تکنیک به طور مداوم فعالیت مغزی را در زمان واقعی اندازه گیری می کند و نقش بسیار مهمی در تشخیص این دسته از اختلالات روانی دارد.
زمانی که این روش تخصصی با هدف نقشه برداری مغزی انجام میشود متخصصان الگوهای موج مغزی افراد را مطالعه می کنند.
اگر این الگوها وضعیت متناسب نداشته باشند نشان دهنده مشکلاتی در توجه و کنترل فعالیت های حرکتی است.
زمانی که این روش برای نقشه برداری مغزی انجام میشود متخصصان می توانند با شناسایی نواحی خاصی از مغز که دچار اختلال در فعالیت هستند متوجه شوند که آیا فرد به بیش فعالی مبتلا شده است یا خیر.
معمولاً زمانی که آزمون های توجه و تمرکز در حال ثبت هستند فعالیت مغزی بیماران ارزیابی میشود و تصمیم گیری در مورد بیش فعالی آسان تر خواهد بود.
تصویربرداری تشدید مغناطیسی(fMRI)
در این روش تصویربرداری پیشرفته امکان اندازه گیری تغییرات در جریان خون مغزی نیز وجود دارد، همچنین می توان فعالیت نواحی مختلف را به این واسطه ارزیابی نمود.
انجام این روش تصویربرداری به پزشک کمک می کند تا در زمان واقعی مشاهده دقیقی از نواحی مختلف مغز داشته باشند که مستقیماً مرتبط با فعالیت های خاصی هستند.
تحقیقات نشان می دهد که افراد مبتلا به بیش فعالی در نواحی خاصی از مغز فعالیت کمتری دارند.
این نواحی شامل پیش پیشانی می باشد که مسئول توجه، برنامه ریزی و کنترل رفتار مرتبط است.
با تمام این تفاسیر باید بدانید که استفاده از این روش می تواند تغییرات در فعالیت های مغزی را حین انجام وظایف شناختی یا حرکتی مورد بررسی قرار دهد.
این روش و این تحلیل ها می توانند به شناسایی چالش ها و مشکلات در فرایندهای شناختی کمک کرده و در تصمیم پزشک برای اعلام پیش فعالی نقش بسیار مهمی دارند.
چگونگی تشخیص بیش فعالی با نقشه مغزی
شاید تصور کنید که انجام نقشه مغزی برای تشخیص بیماری های روانی فرایندی بسیار ساده می باشد.
متخصصان برای اینکه بتوانند جزئیات بیشتری از این روش تشخیصی دریافت کنند در شرایط کاملاً کنترل شده از بیماران می خواهند که نقشه مغزی را انجام داده و با مطالعه و تفسیر دقیق نتایج به دست آمده، در مورد بیماری احتمالی نظر خود را اعلام می کنند.
برای اینکه بیش فعالی با نقشه مغزی به درستی تشخیص داده شود ابتدا پزشک اقدام به جمع آوری اطلاعات اولیه می کند.
مصاحبه بالینی باعث میشود تا متخصصان بتوانند ضمن صحبت کردن با بیماران اطلاعات اولیه را در مورد رفتارها و علائم آنها جمع آوری کنند.
در ادامه آزمون های رفتاری انجام میشود که می توان از آزمون های استاندارد برای ارزیابی علائم بیش فعالی استفاده نمود.
در ادامه متخصصان شرایط را برای آزمایش های نقشه مغزی فراهم می کنند.
برای انجام این روش الکترودهایی بر سر بیمار قرار می گیرد تا فعالیت مغزی آنها را هنگام انجام فعالیت های مختلف ثبت نمایند.
در نهایت تحلیل الگوهای موج مغزی به پزشک کمک می کند تا اختلالات توجه و بیش فعالی را به درستی شناسایی کنند. در صورت نیاز تصویربرداری تشدید مغناطیسی انجام میشود.
با این روش می توان میزان تغییرات در جریان خون در بخش های مختلف مغز را ارزیابی نمود و تمامی فعالیت های مغزی بیماران ثبت و تحلیل خواهد شد.
در انتها متخصصان با توجه به نتایج به دست آمده و مطالعه مجدد مصاحبه بالینی و آزمون های رفتاری تلاش می کنند وضعیت بیماران را به درستی با حالت استاندارد مقایسه کرده تا بتوانند بیش فعالی را به طور دقیق تشخیص دهند.
مزایا تشخیص بیش فعالی با نقشه مغزی
بسیاری از محققان و پژوهشگران بر این باورند که استفاده از نقشه مغزی برای تشخیص بیش فعالی بسیار موثر و کاربردی می باشد.
- ارزیابی دقیق بیماری و شخصی سازی درمان
- بررسی عمیق تر پزشک از مکانیزم های مغزی مرتبط با بیش فعالی
- دادن اطلاعاتی دقیق تر از مغز برای متخصصان
قطعاً در آینده تشخیص مشکلاتی مانند بیش فعالی بسیار آسان تر خواهد شد.
معایب تشخیص بیش فعالی با نقشه مغزی
نقشه مغزی برای تشخیص بسیاری از اختلالات روانی کاربرد دارد.
این فرآیند تخصصی هم مانند هر روش دیگری ممکن است معایب خاص خود را داشته باشد.
یکی از مهمترین معایب نقشه مغزی برای تشخیص بیش فعالی هزینه های بالایی است که توسط بیماران پرداخت میشود.
این روش تصویربرداری معمولاً پرهزینه است و ممکن است در دسترس همه بیماران قرار نگیرد.
ناگفته نماند که نتایج به دست آمده از نقشه مغزی پیچیدگی ها و حساسیت خاص خود را دارد، در نتیجه تفسیر داده ها فقط از عهده متخصصان برمی آید.
اگر افراد غیرمتخصص یا کم تجربه تفسیر داده ها را برعهده بگیرند ممکن است با اشتباهات خود شرایط تشخیص و درمان بیماری ها را نیز با چالش و مشکل مواجه کنند.
این مسئله قطعاً برای بیماران بسیار خطرناک است.
از دیگر معایب تشخیص بیش فعالی با نقشه مغزی باید به عدم قطعیت آن اشاره کرد.
تحقیقاتی که در این مورد انجام شده است نشان می دهد که این روش به عنوان تنها گزینه تشخیصی مورد استفاده قرار نمی گیرد و بهتر است که برای جلوگیری از تشخیص اشتباه و مواجهه با چالش های مختلف از سایر گزینه های تشخیصی نیز استفاده شود.
محققان بر این باورند که نقشه مغزی برای تشخیص بیش فعالی همواره به تحقیقات بیشتری نیاز دارد تا بتوانند ارتباطات دقیق تری در مورد نقشه مغزی و الگوهای مغزی خاص در افراد بیش فعال پیدا کنند.
هزینه نقشه مغزی برای تشخیص بیش فعالی
هزینه انجام نقشهبرداری مغزی (QEEG) همراه با تفسیر دقیق توسط متخصص مغز و اعصاب، بسته به مرکز درمانی و تجهیزات مورد استفاده متفاوت است.
به طور میانگین در محدوده ۵۰۰ هزار تا ۱ میلیون تومان قرار دارد.
لازم به ذکر است که این مبلغ تنها مربوط به خود تست و تحلیل نتایج آن میباشد و هزینه جلسات درمانی بعدی (مانند نوروفیدبک یا سایر پروتکلها) که پس از تشخیص آغاز میشوند، به صورت جداگانه محاسبه خواهد شد.
سوالات متداول درباره تشخیص بیشفعالی با نقشه مغزی
در این بخش به سوالات شما پاسخ دادیم.
نقشه مغزی دقیقاً چیست و چطور بیشفعالی را تشخیص میدهد؟
نقشه مغزی یا QEEG فعالیت الکتریکی مغز را ثبت و با بانک اطلاعاتی افراد سالم مقایسه میکند.
در افراد مبتلا به ADHD معمولاً الگوهای خاصی مثل افزایش امواج تتا یا کاهش بتا در نواحی پیشانی دیده میشود که کمک میکند تشخیص دقیقتر و عینیتری نسبت به فقط پرسشنامه باشد.
آیا نقشه مغزی برای تشخیص ADHD در کودکان هم قابل اعتماد است؟
بله، حتی در کودکان بالای ۵-۶ سال هم کاملاً قابل انجام و معتبر است و چون کاملاً غیرتهاجمی است، بچهها بهراحتی تحمل میکنند.
تفاوت نقشه مغزی با تستهای معمولی بیشفعالی (مثل پرسشنامه کانرز) چیست؟
پرسشنامهها بر اساس نظر والد و معلم هستند و ممکن است ذهنی باشند، اما نقشه مغزی یک اندازهگیری عینی و فیزیولوژیک از عملکرد مغز ارائه میدهد و احتمال خطای تشخیص را خیلی کم میکند.
بعد از نقشه مغزی چه اتفاقی میافتد؟ آیا حتماً باید دارو بخوریم؟
خیر. نتایج نقشه مغزی کمک میکند درمان کاملاً شخصیسازی شود؛ خیلی از افراد با نوروفیدبک یا پروتکلهای غیر دارویی به بهبود عالی میرسند و گاهی نیاز به دارو خیلی کمتر یا حتی صفر میشود.